Chợ nổi Cái Bè
Có một loại chợ mà bạn không thể đến bằng đường bộ. Bạn phải xuống thuyền, ra sông, và tìm nó giữa mặt nước khi trời còn tối.
Chợ nổi Cái Bè là loại chợ đó.
Phiên chợ thường bắt đầu từ hai giờ sáng đến tám giờ sáng. Người bán mang ghe chở hàng ra sông từ đêm hôm trước. Người mua đến bằng ghe nhỏ hơn, len lỏi giữa các ghe lớn, mua rau củ, trái cây, nông sản để bán lại ở chợ trên bờ hoặc cung cấp cho các nhà hàng, bếp ăn gần đó. Tất cả giao dịch diễn ra trên mặt nước, không có quầy hàng, không có biển hiệu, không có địa chỉ cố định.
Cả nhà hỏi: vậy người mua biết ghe nào bán gì?
Câu trả lời là cây bẹo.
Mỗi ghe bán hàng có một cây sào dựng đứng. Trên đầu sào, người bán treo lên chính thứ mình đang bán: bó rau, quả bưởi, trái xoài, hay bất cứ thứ gì trên ghe. Từ xa, người mua nhìn cây bẹo là biết ghe đó bán gì, không cần hỏi, không cần rao. Cây bẹo là cách tiếp thị tại chỗ rất đặc trưng của chợ nổi Đồng bằng sông Cửu Long. Câu dân gian đúc kết gọn: sào nào, rau củ quả ấy.
Chợ nổi Cái Bè nằm ở ngã ba sông Tiền, khu vực xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp. Trước khi tỉnh Tiền Giang và tỉnh Đồng Tháp sáp nhập thành tỉnh Đồng Tháp mới từ tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, khu vực này thuộc Tiền Giang. Đây là điểm giao thông đường thủy thuận lợi, nơi các nhánh sông rạch đổ vào sông Tiền, khiến người dân tự nhiên tụ họp để trao đổi hàng hóa. Chợ nổi sinh ra từ chính điều kiện sống nhiều sông rạch của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nó vừa là hoạt động kinh tế, vừa là một không gian văn hóa.
Nhưng hôm nay, cả nhà cần biết thêm một điều trung thực hơn.
Chợ nổi Cái Bè đang suy giảm.
Lượng người mua bán ngày một ít. Số ghe thuyền buôn bán sỉ đã giảm xuống còn khoảng một trăm đến một trăm năm mươi ghe. Nguyên nhân là đường bộ phát triển, thương lái có thể vào thẳng nhà vườn thu mua và vận chuyển bằng xe tải, không cần ra sông nữa. Khi đường bộ tiện hơn đường thủy, người ta tự nhiên chọn đường bộ.
Nhưng thực trạng đó cũng là một phần của câu chuyện.
Địa phương đang tìm cách giữ chợ nổi. Cuối năm hai nghìn không trăm mười bảy, huyện Cái Bè lập Đề án bảo tồn và phát huy Chợ nổi Cái Bè. Một vùng nước dài từ vàm Cái Bè đến Kênh hai mươi tám được quy hoạch để sắp xếp ghe thuyền. Người ta muốn giữ lại một nếp sống, chứ không chỉ giữ lại một con sông.
Khi ngắm cây bẹo trên ghe, khi nhìn những người buôn bán từ tờ mờ sáng trên mặt sông, cả nhà đang nhìn thấy một nét văn hóa đang cố tồn tại. Không phải nó đã chết, nhưng nó đang thay đổi.
Chợ nổi Cái Bè không phải chỉ là một cái chợ. Nó là bằng chứng của một cách sống lâu đời trên vùng sông nước này. Người ta giao thương bằng đường thủy, bằng tiếng rao không lời, bằng cây bẹo, và bằng niềm tin rằng mỗi sáng sớm, giữa sông Tiền, sẽ có người đến mua và người đến bán.
Hãy hình dung cảnh ấy, cả nhà. Trời còn chưa rõ mặt người. Sương la đà trên mặt nước. Và từ trong làn sương, từng chiếc ghe lặng lẽ trôi ra, cây bẹo vươn cao như một lời chào không tiếng, giữa lòng sông Tiền vừa thức dậy.