Chùa Bửu Phong
Để lên được chùa Bửu Phong, cả nhà phải leo chín mươi chín bậc tam cấp.
Không quá dài, không quá dốc. Nhưng cái cảm giác leo dần lên, xa dần tiếng xe cộ và gần hơn với tán cây và đá núi, đó là phần quan trọng của trải nghiệm. Chùa Bửu Phong không nằm dưới đồng bằng. Nó tọa lạc trên núi Bình Điện, trong không gian danh thắng Bửu Long, nay thuộc phường Trấn Biên, Đồng Nai.
Chùa là tự viện Bắc tông, tông phong cổ truyền. Lâu nay, năm thành lập của chùa thường được ghi là một nghìn sáu trăm mười sáu, và vị khai sơn là Tổ Bửu Phong. Nhưng chuyện năm tháng của một ngôi chùa cổ như thế này không đơn giản như vậy. Các nhà nghiên cứu cho rằng dòng chữ ghi năm một nghìn sáu trăm mười sáu trên cột gỗ vẫn còn những điểm chưa rõ. Vì vậy, niên đại khởi dựng ban đầu của chùa vẫn cần được đối chiếu thêm. Mốc kiến trúc xác định được sớm nhất là năm Kỷ Sửu, tức một nghìn tám trăm hai mươi chín, qua dòng chữ khắc trên cột đá tiền điện.
Đây là cách trung thực và cũng là cách thú vị hơn để nói về một ngôi chùa cổ. Không phải chốt một con số như một sự thật tuyệt đối, mà hiểu rằng lịch sử của ngôi chùa là một tầng lớp đang được tiếp tục đọc và giải thích.
Qua các thế kỷ, chùa trải qua nhiều lần trùng tu. Sau mốc năm Kỷ Sửu ấy, chùa còn được sửa chữa vào năm một nghìn tám trăm chín mươi sáu, rồi một nghìn chín trăm bốn mươi bốn. Tiếp đó là những năm một nghìn chín trăm sáu mươi ba, một nghìn chín trăm sáu mươi bốn, một nghìn chín trăm tám mươi sáu và một nghìn chín trăm tám mươi chín. Mỗi lần trùng tu để lại dấu ấn riêng. Những gì ta thấy hôm nay là sản phẩm của nhiều thế hệ vun đắp.
Ngày mười sáu tháng chín năm hai nghìn không trăm mười ba, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Nai tổ chức lễ trao bằng xếp hạng di tích cấp quốc gia cho Khu danh thắng Bửu Long và chùa Bửu Phong. Vì vậy khi bước vào đây, ta không chỉ đang viếng một ngôi chùa đang hoạt động, mà đang bước vào một di tích có giá trị được Nhà nước công nhận.
Điểm nhìn đầu tiên khi lên đến nơi là mặt tiền chùa. Nhìn kỹ sẽ thấy mặt tiền ấy hướng về phía đông bắc, nổi bật với các mảng phù điêu chạm trổ và ghép sành, sứ. Các đề tài trang trí gồm cuốn thư, lân ngậm trái châu, nhật nguyệt, rồng chầu mặt trời và dây lá cách điệu. Đây không chỉ là trang trí. Trong quan niệm kiến trúc tôn giáo truyền thống, từng hình tượng đều mang ý nghĩa cầu an, cầu thịnh vượng và thể hiện sự trang nghiêm của chốn thiền môn.
Bên trong, chùa bố cục theo kiểu chữ tam, gồm chánh điện, giảng đường và nơi thờ Tổ. Gian giữa chánh điện thờ Tam thế Phật, hai bên thờ Thập điện Diêm Vương. Quanh đó còn có thêm nhiều nhóm tượng phong phú khác, mỗi nhóm một dáng vẻ riêng. Có Di Đà Tam Tôn, Hoa Nghiêm Tam Thánh, Tuyết Sơn Tam Thánh. Có Di Lặc, Cửu Long, Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn và Địa Tạng. Đứng giữa rừng tượng ấy, trong làn khói hương và tiếng tụng kinh ngân nhẹ, ai cũng thấy mình lặng đi, như được ôm trọn trong một thế giới cổ kính.
Chùa còn lưu giữ một số cổ vật đáng chú ý: tượng cổ Phật Di Đà, tượng đá cổ theo mô típ văn hóa Phù Nam, đồ gốm cổ đời Thanh và xá lợi. Mỗi món đều như một mảnh thời gian, lặng lẽ kể lại những thế kỷ đã đi qua ngôi chùa này.
Bên ngoài khuôn viên, không gian danh thắng Bửu Long cũng đáng tìm hiểu. Người ta ước chừng núi đá Bửu Long hình thành cách nay khoảng một trăm đến một trăm năm mươi triệu năm và bị bào mòn bởi mưa gió, tạo nên các dáng hình tự nhiên đẹp. Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức từng mô tả núi Bửu Phong nhìn xuống Đại Giang, bên tả có đá long đầu, bên hữu có đá thiền sàng. Đọc lại những dòng ấy rồi nhìn ra dòng sông, ta thấy được chiều sâu lịch sử của cảnh quan nơi này.
Ở Bửu Phong, ba lớp thời gian cùng chạm vào nhau trong một khoảnh khắc. Dưới chân là núi đá Bửu Long đã đứng đó hàng trăm triệu năm. Quanh mình là ngôi chùa cổ mà bao thế hệ đã vun đắp. Và trong không khí là tiếng kinh, làn khói hương của một đời sống tín ngưỡng vẫn tiếp diễn mỗi ngày.
Đứng trên đỉnh chín mươi chín bậc đá, nhìn xuống dòng Đại Giang lấp lánh phía xa, cả nhà sẽ hiểu vì sao người xưa chọn ngọn núi này để dựng chùa. Gió mát thổi qua tán cây, tiếng chuông ngân vọng, và cả một miền đất cổ như mở ra ngay trước mắt.