Chùa Bửu Phong
Để lên được chùa Bửu Phong, cả nhà phải leo chín mươi chín bậc tam cấp.
Không quá dài, không quá dốc. Nhưng cái cảm giác leo dần lên, xa dần tiếng xe cộ và gần hơn với tán cây và đá núi, đó là phần quan trọng của trải nghiệm. Chùa Bửu Phong không nằm dưới đồng bằng. Nó tọa lạc trên núi Bình Điện, trong không gian danh thắng Bửu Long, phường Bửu Long, thành phố Biên Hòa.
Chùa là tự viện Bắc tông, tông phong cổ truyền. Trang Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Đồng Nai ghi năm thành lập là một nghìn sáu trăm mười sáu và khai sơn là Tổ Bửu Phong. Nhưng khi đọc tài liệu chuyên khảo về di tích Đồng Nai, có một điểm đáng chú ý hơn. Các nhà nghiên cứu ghi rằng dòng chữ ghi năm một nghìn sáu trăm mười sáu trên cột gỗ không khớp với năm Bính Thìn trong lịch âm. Vì vậy, niên đại khởi dựng ban đầu của chùa vẫn cần được đối chiếu thêm. Mốc kiến trúc xác định được sớm nhất là năm Kỷ Sửu, tức một nghìn tám trăm hai mươi chín, qua dòng chữ khắc trên cột đá tiền điện.
Đây là cách trung thực và cũng là cách thú vị hơn để nói về một ngôi chùa cổ. Không phải chốt một con số như một sự thật tuyệt đối, mà hiểu rằng lịch sử của ngôi chùa là một tầng lớp đang được tiếp tục đọc và giải thích.
Qua các thế kỷ, chùa trải qua nhiều lần trùng tu. Sớm nhất ghi lại là năm một nghìn tám trăm chín mươi sáu, rồi một nghìn chín trăm bốn mươi bốn. Tiếp đó là những năm một nghìn chín trăm sáu mươi ba, một nghìn chín trăm sáu mươi bốn, một nghìn chín trăm tám mươi sáu và một nghìn chín trăm tám mươi chín. Mỗi lần trùng tu để lại dấu ấn riêng. Những gì cả nhà thấy hôm nay là sản phẩm của nhiều thế hệ vun đắp.
Ngày mười sáu tháng chín năm hai nghìn lẻ mười ba, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Nai tổ chức lễ trao bằng xếp hạng di tích cấp quốc gia cho Khu danh thắng Bửu Long và chùa Bửu Phong. Vì vậy khi bước vào đây, cả nhà không chỉ đang viếng một ngôi chùa đang hoạt động, mà đang bước vào một di tích có giá trị được Nhà nước công nhận.
Điểm nhìn đầu tiên khi lên đến nơi là mặt tiền chùa. Tài liệu chuyên khảo Đồng Nai mô tả mặt tiền hướng về đông bắc, nổi bật với các mảng phù điêu chạm trổ và ghép sành, sứ. Các đề tài trang trí gồm cuốn thư, lân ngậm trái châu, nhật nguyệt, rồng chầu mặt trời và dây lá cách điệu. Đây không chỉ là trang trí. Trong quan niệm kiến trúc tôn giáo truyền thống, từng hình tượng đều mang ý nghĩa cầu an, cầu thịnh vượng và thể hiện sự trang nghiêm của chốn thiền môn.
Bên trong chánh điện, bố cục theo kiểu chữ tam gồm chánh điện, giảng đường và nơi thờ Tổ. Gian giữa thờ Tam thế Phật, hai bên thờ Thập điện Diêm Vương. Bài nghiên cứu của Tạp chí Nghiên cứu Phật học liệt kê thêm nhiều nhóm tượng phong phú. Có Di Đà Tam Tôn, Hoa Nghiêm Tam Thánh, Tuyết Sơn Tam Thánh. Có Di Lặc, Cửu Long, Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, Địa Tạng và Thập điện Diêm Vương. Đứng giữa rừng tượng ấy, trong làn khói hương và tiếng tụng kinh ngân nhẹ, cả nhà sẽ thấy mình lặng đi, như được ôm trọn trong một thế giới cổ kính.
Chùa còn lưu giữ một số cổ vật đáng chú ý: tượng cổ Phật Di Đà, tượng đá cổ theo mô típ văn hóa Phù Nam, đồ gốm cổ đời Thanh và xá lợi. Mỗi món đều như một mảnh thời gian, lặng lẽ kể lại những thế kỷ đã đi qua ngôi chùa này.
Bên ngoài khuôn viên, không gian danh thắng Bửu Long cũng đáng tìm hiểu. Tài liệu Đồng Nai nêu núi đá Bửu Long hình thành cách nay khoảng một trăm đến một trăm năm mươi triệu năm và bị bào mòn bởi mưa gió, tạo nên các dáng hình tự nhiên đẹp. Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức từng mô tả núi Bửu Phong nhìn xuống Đại Giang, bên tả có đá long đầu, bên hữu có đá thiền sàng. Đây là nguồn địa phương chí quan trọng để cảm nhận được chiều sâu lịch sử của cảnh quan nơi này.
Ở Bửu Phong, ba lớp thời gian cùng chạm vào nhau trong một khoảnh khắc. Dưới chân là núi đá Bửu Long đã đứng đó hàng trăm triệu năm. Quanh mình là ngôi chùa cổ mà bao thế hệ đã vun đắp. Và trong không khí là tiếng kinh, làn khói hương của một đời sống tín ngưỡng vẫn tiếp diễn mỗi ngày.
Đứng trên đỉnh chín mươi chín bậc đá, nhìn xuống dòng Đại Giang lấp lánh phía xa, cả nhà sẽ hiểu vì sao người xưa chọn ngọn núi này để dựng chùa. Gió mát thổi qua tán cây, tiếng chuông ngân vọng, và cả một miền đất cổ như mở ra ngay trước mắt.