Chùa Đồng
Cả nhà thử nghĩ đến thách thức này: làm sao đưa một công trình nặng bảy mươi tấn lên đỉnh núi cao một nghìn không trăm sáu mươi tám mét, ở nơi không có đường xe, không có máy móc hiện đại, chỉ có đường đá và sức người?
Đó chính là điều đã xảy ra với Chùa Đồng trên đỉnh Yên Tử. Toàn bộ cấu kiện được đúc thủ công tại chân núi bởi khoảng tám mươi đến chín mươi thợ đến từ làng Ý Yên, tỉnh Nam Định, làng nghề đúc đồng truyền thống của Việt Nam. Sau khi đúc xong, tháo rời từng mảnh, rồi vận chuyển lên đỉnh bằng hệ thống cáp ròng rọc đặt tại sáu điểm, với đội ngũ người gánh thuê. Gần ba trăm sáu mươi ngày thi công liên tục. Ngày ba tháng sáu năm hai không không sáu, Hòa thượng Thích Thanh Quyết khởi công. Ngày mười hai tháng mười hai năm hai không không sáu, chùa khánh thành. Lễ an vị Phật diễn ra ngày ba mươi tháng giêng năm hai không không bảy.
Thiết kế do kiến trúc sư Trần Quốc Tuấn của Viện Bảo Tồn Di Tích thực hiện. Hình dạng kiến trúc chữ Đinh tượng trưng cho hoa sen nở. Kích thước: dài bốn phẩy sáu mét, rộng ba phẩy sáu mét, cao ba phẩy ba lăm mét. Diện tích mặt sàn gần hai mươi mét vuông. Mười sáu cột đồng đường kính từ hai mươi đến ba mươi phân. Chuông và khánh đồng tổng cộng hơn hai trăm năm mươi ki-lô-gam. Bên trong thờ Phật Thích Ca và Trúc Lâm Tam Tổ.
Đây được mệnh danh là ngôi chùa đồng lớn nhất châu Á ở độ cao này.
Nhưng đây không phải lần đầu tiên một ngôi chùa đứng trên đỉnh Yên Tử. Lịch sử Chùa Đồng trải qua ít nhất bốn phiên bản. Phiên bản đầu tiên vào thế kỷ mười bảy: một bà phi của chúa Trịnh phát tâm công đức xây dựng khám thờ nhỏ làm bằng khung sắt, mái đồng. Năm một nghìn bảy trăm bốn mươi, một cơn bão lớn phá hỏng và kẻ gian dỡ phần còn lại. Phiên bản thứ hai vào năm một nghìn chín trăm ba mươi: bà Bùi Thị Mỹ phục dựng bằng bê tông cốt đồng. Phiên bản thứ ba năm một nghìn chín trăm chín mươi ba: Phật tử Nguyễn Sơn Nam đúc ngôi chùa đồng hình chữ Đinh. Và phiên bản hiện tại từ năm hai nghìn không trăm lẻ sáu.
Để hiểu tại sao đỉnh núi này lại thiêng liêng đến vậy, cả nhà cần biết về người đã gắn đời mình với Yên Tử. Trần Nhân Tông sinh năm một nghìn hai trăm năm mươi tám, là con trưởng của vua Trần Thánh Tông. Ông lên ngôi năm một nghìn hai trăm bảy mươi chín và lãnh đạo Đại Việt hai lần đánh thắng quân Nguyên Mông. Năm một nghìn hai trăm chín mươi ba, ông nhường ngôi cho con. Năm một nghìn hai trăm chín mươi chín, ông lên núi Yên Tử tu hành với hiệu Trúc Lâm Đại Sĩ. Tại đây, ông thống nhất các Thiền phái Phật giáo hiện có và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, dòng thiền Phật giáo thuần Việt duy nhất trong lịch sử nước ta, kết hợp tư tưởng Phật giáo Đại thừa với giá trị Nho và Lão, gắn đạo với đời. Năm một nghìn ba trăm lẻ tám, ông viên tịch tại am Ngọa Vân trên núi Bảo Đài, hưởng dương năm mươi mốt tuổi.
Ngày mười hai tháng bảy năm hai không hai lăm, tại kỳ họp lần thứ bốn mươi bảy của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO ở Paris, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được ghi vào Danh mục Di sản Văn hóa Thế giới theo hai tiêu chí. Đây là Di sản Thế giới thứ chín của Việt Nam, trải dài qua ba tỉnh thành Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng.
Trên đường lên đỉnh, cả nhà sẽ đi qua Chùa Giải Oan. Tương truyền đây là nơi Trần Nhân Tông lập đàn cầu giải oan cho các cung nữ đã gieo mình xuống suối vì không muốn ngăn vua xuất gia. Dù là truyền thuyết, câu chuyện ấy phản ánh một điều thật: quyết tâm xuất gia của ông là tuyệt đối.
Tháp Huệ Quang, nơi lưu giữ xá lợi của Phật hoàng, cao sáu mét tám mươi mốt phân, năm tầng, xây thời Lê. Xung quanh là nhiều tháp mộ của các tăng ni qua nhiều thế hệ. Chùa Hoa Yên là ngôi chùa trung tâm của quần thể, nơi Đệ Nhị Tổ Pháp Loa phát triển lớn mạnh Thiền phái Trúc Lâm, một trong những điểm quan trọng của quần thể Di sản Thế giới.
Và rồi đến đỉnh. Khi mây tan, từ độ cao một nghìn không trăm sáu mươi tám mét, cả nhà có thể nhìn ra vùng Quảng Ninh trải dài và bóng Vịnh Hạ Long ở phía Đông Nam.
Mùa đông và mùa xuân, sương mù thường bao quanh chùa từ sáng sớm. Nhiều người hành hương leo bộ qua đêm để đến đây đúng lúc bình minh, khi ngôi chùa đồng đứng giữa biển mây trắng, ánh sáng buổi sáng chiếu xuống, tạo ra hình ảnh không thể giải thích bằng ngôn ngữ thông thường.
Cả nhà đang đứng ở nơi một người đàn ông đã chọn để kết thúc cuộc đời sau khi đã làm tất cả những gì một vị vua có thể làm. Ông đã chiến thắng. Ông đã từ bỏ. Và ông đã tìm được điều mà chỉ núi này có thể cho ông.