Chùa Thánh Duyên
Có một ngôi chùa ở Huế mà người xưa gọi là quốc tự, chùa của vua, chùa của triều đình. Không nằm trong kinh thành, không ẩn sâu trong rừng núi. Chùa Thánh Duyên toạ lạc trên đỉnh núi Túy Vân, thuộc huyện Phú Lộc, nhìn thẳng ra phá Tam Giang, nơi nước ngọt và nước mặn gặp nhau trên một vùng đầm phá rộng mênh mông của đất Huế.
Đứng ở đây, cả nhà có hai thứ cùng một lúc. Phía sau là núi. Phía trước là phá và biển. Và ngôi chùa nằm giữa, như một điểm neo giữa trời và nước.
Chùa được chúa Nguyễn Phúc Tần lập từ thế kỷ trước. Nhưng dấu ấn lớn nhất thuộc về vua Minh Mạng, người đã cho trùng kiến toàn bộ ngôi chùa vào năm một nghìn tám trăm hai mươi lăm. Đó là thời kỳ triều Nguyễn đang ở đỉnh cao quyền lực. Vua Minh Mạng nổi tiếng là người ham xây dựng, ham quy củ, ham để lại dấu vết cho hậu thế. Và ông đã chọn núi Túy Vân, chọn vị trí giữa núi và biển này, để dựng một ngôi quốc tự mang tên Thánh Duyên.
Nơi này có hai thứ đáng nhớ nhất.
Thứ nhất là tháp Điều Ngự. Tháp ba tầng đứng vươn lên giữa không gian núi và mây, là công trình bảo tháp gắn liền với tên tuổi chùa từ thời Minh Mạng. Từ trên tháp nhìn xuống, cả nhà thấy phá Tam Giang trải ra như tấm gương khổng lồ, phản chiếu trời xanh và những chiếc thuyền đánh cá của ngư dân.
Thứ hai là mười tám pho tượng La Hán bằng đồng. Mười tám vị, mỗi vị một dáng, một nét mặt, một câu chuyện riêng. Bộ tượng Thập bát La Hán bằng đồng cổ kính này là báu vật của chùa, được gìn giữ qua nhiều thế kỷ, qua những biến động của lịch sử và của thiên nhiên miền Trung.
Núi Túy Vân không phải ngọn núi cao nhất vùng, nhưng nó có vị trí rất đặc biệt. Chùa Thánh Duyên nhìn ra phá Tam Giang, một trong những vùng đầm phá mà ngư dân miền Trung đã gắn bó hàng trăm năm nay. Những buổi sáng sớm, khi sương còn phủ mặt phá, ánh nắng đầu tiên chạm vào mái ngói rêu phong của chùa và in bóng xuống mặt nước lặng. Lúc đó, cả nhà sẽ hiểu vì sao các vua Nguyễn lại chọn nơi này mà không phải nơi nào khác.
Có điều gì đó trong địa thế này khiến người ta muốn dừng lại. Không phải vì hào nhoáng. Không phải vì to lớn. Mà vì cái cảm giác yên tĩnh và bao la cùng một lúc, khi đứng giữa núi và biển, giữa tiếng chuông chùa và tiếng gió từ phá thổi lên.
Chùa Thánh Duyên là một trong những nơi ít ồn ào nhất trong bản đồ di sản Huế. Không đông đúc như Đại Nội, không nổi tiếng như chùa Thiên Mụ. Nhưng nó có thứ mà không nhiều nơi có, là không gian vừa thiêng liêng vừa gần gũi với đất trời.
Khi cả nhà đặt chân lên núi Túy Vân, leo qua những bậc đá rêu phong, nghe tiếng gió từ phá Tam Giang thổi qua khe núi, rồi đứng trước tháp Điều Ngự ba tầng, cả nhà sẽ cảm nhận được sức nặng của thời gian mà ngôi quốc tự này đã gánh. Và khi ngước nhìn những pho La Hán bằng đồng trầm mặc, cả nhà hiểu vì sao nơi này vẫn còn đó sau bao thế kỷ. Một ngôi chùa vua dựng, núi giữ, biển chứng kiến, vẫn đứng giữa trời và nước.