Vườn Quốc Gia Bạch Mã

Cả nhà vừa rời Huế với lăng tẩm, điện thờ và sông Hương. Bây giờ chúng ta đang di chuyển về phía đông nam, và sau bốn mươi cây số, thế giới hoàn toàn thay đổi.

Đây không còn là Cố đô. Đây là rừng nguyên sinh.

Vườn Quốc Gia Bạch Mã, khu bảo tồn thiên nhiên lớn bậc nhất miền Trung. Diện tích ba mươi bảy nghìn bốn trăm tám mươi bảy héc ta.

Thành lập năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt, mở rộng năm hai nghìn không trăm linh tám. Đỉnh Bạch Mã cao một nghìn bốn trăm năm mươi mét, hay được gọi là nóc nhà của xứ Huế.

Câu hỏi đầu tiên: tại sao nơi này lại có đa dạng sinh học đặc biệt đến vậy?

Bạch Mã nằm ở ranh giới địa lý sinh học quan trọng, nơi hệ thực vật và động vật bắc và nam Việt Nam gặp nhau. Đây là hành lang sinh thái kết nối dãy Trường Sơn với vùng ven biển miền Trung.

Kết quả là hơn hai nghìn một trăm loài thực vật và khoảng một nghìn năm trăm loài động vật sống ở đây. Đa dạng bậc nhất miền Trung.

Và có những loài cực kỳ đặc biệt.

Năm một nghìn chín trăm chín mươi hai, các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế lần đầu tiên phát hiện ra một loài thú lớn hoàn toàn mới trong rừng Trường Sơn.

Họ gọi nó là Sao La, tên khoa học là Pseudoryx nghetinhensis.

Giới khoa học đặt cho nó biệt danh kỳ lân châu Á. Vì sao?

Vì từ khi phát hiện đến nay, hầu như chưa nhà khoa học nào nhìn thấy Sao La sống ngoài tự nhiên bằng mắt thường. Chỉ có bẫy ảnh, dấu vết, và mẫu vật.

Sao La cao khoảng tám mươi đến chín mươi phân, sừng dài thẳng khoảng năm mươi phân, trông giống linh dương pha lẫn nai.

Tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế xếp Sao La ở mức cực kỳ nguy cấp. Có thể chỉ còn vài chục đến vài trăm cá thể trên toàn thế giới, ở rừng Trường Sơn giữa Lào và Việt Nam.

Bạch Mã là một trong những nơi Sao La còn ẩn mình trong rừng.

Ngoài Sao La, vườn quốc gia còn là nơi bảo vệ Gà lôi trắng Việt Nam, loài chim đặc hữu của Trung Việt Nam, cũng đang ở mức cực kỳ nguy cấp.

Và hơn ba trăm loài chim khác, khiến Bạch Mã là điểm ngắm chim hàng đầu Đông Nam Á.

Bây giờ cả nhà hãy để ý đến những gì sẽ thấy khi lên cao.

Kỹ sư Pháp tên Girard phát hiện đỉnh Bạch Mã năm một nghìn chín trăm ba mươi hai. Ông nhận ra tiềm năng nghỉ mát, mát mẻ quanh năm, khí hậu dễ chịu như vùng Địa Trung Hải thu nhỏ.

Người Pháp bắt đầu xây dựng. Đến năm một nghìn chín trăm bốn mươi hai, đỉnh núi có khoảng một trăm ba mươi chín biệt thự.

Chúng trải từ độ cao một nghìn hai trăm mét lên tới đỉnh một nghìn bốn trăm năm mươi mét. Đây trở thành khu nghỉ mát cao cấp bậc nhất Đông Dương.

Năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, chiến tranh và cách mạng. Khu nghỉ mát bị bỏ hoang. Chiến tranh tiếp theo. Rừng bị bom đạn và chất diệt cỏ. Các biệt thự đổ nát dần.

Ngày nay, những gì cả nhà thấy là khung tường rêu phong, cây leo bao phủ, mái vòm đã sập. Đó là ký ức của một thời hoa lệ thuộc địa.

Và chính sự hoang tàn đó tạo ra vẻ đẹp huyền bí riêng của Bạch Mã.

Hai điểm cả nhà nhất định phải đến hôm nay.

Thứ nhất là Thác Đỗ Quyên. Cao gần bốn trăm mét, một trong những thác cao nhất Việt Nam. Tên Đỗ Quyên vì mùa xuân tháng ba tháng tư, xung quanh thác có rừng đỗ quyên nở hoa đỏ hồng.

Và đây còn là đầu nguồn của sông Tả Trạch, nhánh chính của sông Hương chảy về Huế. Một giọt nước ở đây, sau vài ngày, sẽ chảy qua Chùa Thiên Mụ, dưới cầu Trường Tiền, và ra biển Thuận An.

Sông Hương bắt đầu hành trình từ những nơi như thế này.

Thứ hai là Vọng Hải Đài, đài quan sát cao nhất vườn quốc gia do người Pháp xây. Khi thời tiết quang đãng, từ đây có thể nhìn thấy vịnh Lăng Cô, đầm phá Lăng Cô, đèo Hải Vân và biển Đông.

Đường chân trời biển xanh từ độ cao một nghìn bốn trăm mét, đó là trải nghiệm ít nơi ở Việt Nam cho ta.

Bạch Mã mưa nhiều. Lượng mưa từ bảy nghìn đến tám nghìn milimét mỗi năm, gấp ba đến bốn lần Hà Nội. Gió từ biển Đông thổi vào bị núi chặn lại, đổ mưa xuống sườn đông.

Đó là lý do thác và hồ ở đây nước quanh năm, và cũng là lý do hệ sinh thái rừng ở đây cực kỳ phong phú.

Ngay cả giữa mùa hè, đỉnh núi cũng chỉ mười lăm đến hai mươi độ, mát lạnh như một mùa thu không bao giờ tàn.

Mùa đẹp nhất để đến Bạch Mã là từ tháng ba đến tháng năm, và từ tháng chín đến tháng mười một.

Cả nhà hãy hình dung khoảnh khắc này. Cả nhà đứng trên đỉnh núi, mây trắng cuốn qua những bức tường biệt thự rêu phong, tiếng thác đổ vọng lên từ thung lũng.

Xa tít phía dưới là vịnh Lăng Cô lấp lánh ánh biển. Và đâu đó trong rừng già tối thẫm xung quanh, một con Sao La đang lặng lẽ bước đi, loài kỳ lân mà gần như chưa người nào từng thấy tận mắt.

Bạch Mã là như thế. Một xứ sương mù trên nóc nhà của Huế, nơi rừng già giữ lại cả lịch sử lẫn những bí mật chưa ai chạm tới.