Đầm Cầu Hai
Cả nhà ơi, Huế không chỉ là lăng tẩm, không chỉ là chùa chiền, không chỉ là cung điện. Huế còn có một thứ mà ít tỉnh nào ở Việt Nam có được: một hệ đầm phá rộng lớn nhất Đông Nam Á.
Cả nhà đang đến Đầm Cầu Hai.
Hệ đầm phá Tam Giang-Cầu Hai trải dài gần bảy mươi cây số từ bắc xuống nam, tổng diện tích khoảng hai trăm mười sáu ki lô mét vuông. Đây là hệ đầm phá lớn nhất Đông Nam Á. Hệ gồm ba phần: phía bắc là Phá Tam Giang, ở giữa là Đầm Thủy Tú, và phía nam là Đầm Cầu Hai mà chúng ta đang đến. Đầm Cầu Hai một mình đã rộng khoảng một trăm mười hai ki lô mét vuông, bằng hơn một nửa toàn bộ hệ. Chu vi đầm khoảng một trăm cây số. Lớn hơn diện tích nhiều thành phố.
Cả nhà hãy tưởng tượng: một mặt nước rộng hơn một trăm ki lô mét vuông không có tòa nhà nào, không có cao ốc nào. Chỉ có mặt nước phẳng lặng, bầu trời, nhà bè của ngư dân, và những cánh chim nước.
Phía nam của đầm mở ra biển Đông qua Cửa Tư Hiền tại xã Vinh Hiền. Đây là cửa biển phía nam của toàn bộ hệ đầm phá. Nếu Cửa Thuận An ở phía bắc là nơi sông Hương đổ ra biển, thì Cửa Tư Hiền ở phía nam là nơi toàn bộ nước từ đỉnh Vườn quốc gia Bạch Mã chảy qua hệ đầm phá rồi ra biển Đông.
Toàn bộ nước từ đỉnh núi xuống đến biển đều đi qua đây. Một hành trình từ núi cao xuống mặt phẳng lặng.
Dưới thời nhà Nguyễn, hải sản Đầm Cầu Hai được ghi chép là ngon nhất Việt Nam, cung cấp cho cung đình Huế. Lý do không khó hiểu: nước lợ là sự hòa trộn giữa nước ngọt từ các con sông chảy vào và nước mặn từ biển vào qua cửa Tư Hiền. Môi trường nước lợ tạo ra hệ sinh thái đặc biệt với hơn một trăm loài cá cùng tôm, cua, ốc, sò mà nơi khác không có. Cá dìa, tôm rằn, cua gạch nước lợ, ốc hương, sò huyết.
Cả nhà nhìn ra đầm. Những ngôi nhà nổi trên mặt nước kia là nhà bè của ngư dân. Hàng nghìn gia đình ở đây qua nhiều thế hệ. Họ sinh ra trên đầm, lớn lên trên đầm, lấy vợ lấy chồng trên đầm, sinh con trên đầm. Không ít gia đình ba, bốn thế hệ sống trên mặt nước này. Mỗi chiều, họ ra đầm đánh cá. Mỗi sáng sớm, khoảng ba đến bốn giờ, họ cập bến. Nếu cả nhà có dịp dậy sớm đến Cửa Tư Hiền vào giờ đó, sẽ thấy thuyền cá nối đuôi nhau cập bến, ngư dân phân loại cá còn tươi giãy, ánh đèn le lói trước bình minh. Đó là một trong những cảnh đẹp và cảm động nhất miền Trung Việt Nam.
Đầm Cầu Hai còn là thiên đường của chim nước. Cò vạc, sâm cầm, ngỗng trời, vịt trời và nhiều loài chim di cư từ phương bắc về mùa đông tháng mười đến tháng ba. Những người yêu chim từ khắp nơi trên thế giới tìm đến đây để quan sát.
Có một mảnh lịch sử ít người biết về đầm này. Tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, khi Cách mạng tháng Tám bùng nổ, lực lượng cách mạng đã băng qua Đầm Cầu Hai để tiếp cận các vùng ven biển và khởi nghĩa giành chính quyền. Mặt nước bao la của đầm trở thành hành lang bí mật, thuyền nhỏ dễ di chuyển và khó bị phát hiện. Đầm chứng kiến cả những khoảnh khắc thiên nhiên bình yên lẫn những khoảnh khắc lịch sử.
Và hôm nay, câu chuyện về đầm Cầu Hai bước vào tương lai. Chính phủ Việt Nam có kế hoạch phát triển toàn bộ hệ đầm phá Tam Giang-Cầu Hai thành Công viên Đầm phá Quốc gia, đầu tiên và duy nhất ở Việt Nam. Không phải khai thác mà là bảo tồn kết hợp với du lịch sinh thái có trách nhiệm. Đó là tầm nhìn xứng đáng với một vùng đầm phá đã nuôi sống hàng chục vạn người qua nhiều thế kỷ.
Đầm Cầu Hai là Huế tự nhiên, Huế trước khi có người làm vua. Một trăm mười hai ki lô mét vuông mặt nước, hàng nghìn ngư dân, hàng trăm loài cá và chim. Buổi sáng sớm khi thuyền cập bến và mặt trời chưa lên khỏi dãy núi phía đông, cả đầm phủ sương mỏng, tiếng chèo khua khẽ, mùi cá tươi và muối lẫn vào nhau. Đó là khoảnh khắc mà ít vùng đất nào ở Việt Nam còn giữ được.