Đảo Cồn Cỏ
Khi tàu rời cảng Cửa Việt và đi về phía đông, khoảng hai đến ba giờ trên biển, một đốm xanh sẽ dần hiện ra trên đường chân trời. Không phải vách đá trắng, không phải bãi cát dài. Một mảng xanh đậm, đứng độc lập giữa mặt biển. Đó là đảo Cồn Cỏ.
Đảo nhỏ thôi. Diện tích chỉ khoảng hai phẩy ba cây số vuông. Cách đất liền từ mười ba đến mười bảy hải lý. Nhưng mỗi cây số vuông của đảo này mang theo một chiều kỳ lạ riêng.
Cồn Cỏ hình thành từ hoạt động phun trào núi lửa cách đây hơn bốn mươi nghìn năm. Đó là lý do ven bờ đảo không có cát trắng phẳng phiu mà là những thềm đá bazan đen, gồ ghề, bị sóng mài mòn qua thiên niên kỷ. Các bãi nhỏ ở đây được tạo từ vụn san hô, vụn sò điệp chứ không phải cát sông. Khi cả nhà đặt chân xuống, cảm giác đó sẽ rất khác với những bãi biển bình thường.
Gần ba phần tư diện tích đảo là rừng tự nhiên. Theo cổng thông tin Cồn Cỏ, rừng nguyên sinh sau chiến tranh gần như còn nguyên vẹn, thảm thực vật phong phú và có loài cua đá đặc hữu đang được bảo vệ nghiêm ngặt vì nguy cơ tuyệt chủng. Cua đá ở đây là thứ để ngắm nhìn trong môi trường tự nhiên của nó, không phải để bắt hay để ăn.
Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ được thành lập năm hai nghìn lẻ chín với diện tích bốn nghìn năm trăm ba mươi hai héc ta. Báo cáo quy hoạch tỉnh Quảng Trị ghi khu vực này có chín trăm năm mươi tư loài sinh vật biển, một trăm ba mươi bảy loài san hô và chín mươi sáu loài rong biển. Đây là con số nói lên rất nhiều điều về giá trị sinh thái của một hòn đảo nhỏ ít người biết đến.
Nhưng Cồn Cỏ không chỉ là thiên nhiên. Trong kháng chiến chống Mỹ, đảo này là tiền tiêu của miền Bắc, phòng thủ hành lang biển phía nam. Ký ức đó còn lại qua hệ thống giao thông hào, địa đạo, lô cốt, công sự và nhà pháo vẫn còn hiện diện trên đảo. Còn lại qua các tên địa danh bên trong đảo mang tên Hà Đông, Hà Nội, Hải Phòng. Còn lại qua Cột cờ Tổ quốc, Hầm quân y, Đài tưởng niệm, Phòng truyền thống là các điểm mà cổng thông tin Cồn Cỏ nêu trong danh sách điểm tham quan chính thức.
Năm hai nghìn lẻ tư, Cồn Cỏ được thành lập thành huyện đảo thuộc tỉnh Quảng Trị theo Nghị định của Chính phủ. Từ một đảo gần như không người sau chiến tranh, đến nay đảo đã có cư dân, có chính quyền, có trường học, bệnh xá và đang phát triển du lịch theo hướng giữ nguyên sinh thái tự nhiên.
Khi đặt chân lên đảo, cả nhà sẽ bước qua nhiều lớp ký ức và thiên nhiên cùng lúc. Cột cờ Tổ quốc đứng trên cao nhìn ra biển rộng. Hầm quân y và Đài tưởng niệm nằm lặng lẽ dưới tán rừng. Những con đường mòn xuyên qua rừng nguyên sinh dẫn ra những bãi nhỏ tên Bến Nghè, Bến Tranh, nơi sóng vỗ vào đá bazan và nước trong đến mức có thể nhìn thấy từng rạn san hô phía dưới.
Cồn Cỏ không phải nơi để đến rồi về ngay. Đây là một hòn đảo mà mỗi góc đều nhắc cả nhà nhớ rằng có những vùng đất vừa đẹp vừa thật, vừa hoang sơ vừa đầy nghĩa. Khi tàu quay về đất liền, cả nhà sẽ nhìn lại cái đốm xanh nhỏ dần trên biển, và hiểu vì sao người ta gọi đảo này là tiền tiêu.