Đảo Phú Quý

Ảnh chụp Phú Quý thường rất đẹp, với biển xanh, rạn san hô và những rãnh đá ở núi Cao Cát. Nhưng hòn đảo này không chịu lộ hết vẻ đẹp của mình qua một tấm ảnh.

Phải đặt chân xuống, bắt đầu đi, men theo con đường ven biển trong gió mặn, Phú Quý mới chậm rãi mở ra.

Đảo nằm ở ngoài khơi Nam Trung Bộ, hiện thuộc Đặc khu Phú Quý, tỉnh Lâm Đồng. Trước đợt sắp xếp hành chính năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, nơi này là huyện đảo Phú Quý thuộc tỉnh Bình Thuận, cái tên mà nhiều người vẫn còn quen gọi. Đảo cách Phan Thiết năm mươi sáu hải lý về hướng đông nam, diện tích khoảng mười tám cây số vuông.

Từ cảng Phan Thiết, tàu cao tốc đưa khách ra đảo trong khoảng hai tiếng đến hai tiếng rưỡi, tùy hãng tàu. Suốt quãng ấy, đất liền lùi dần sau đuôi tàu, cho tới khi xung quanh chỉ còn biển.

Ngay khi đặt chân xuống cảng Phú Quý, cả nhà sẽ cảm được điều mà ảnh trên mạng không truyền được: nhịp chậm. Không có tắc đường, không có hàng dài khu nghỉ dưỡng. Chỉ có đường ven biển, những chiếc xe máy chạy thong thả và không khí biển đậm muối.

Điểm đến đầu tiên mà nhiều đoàn chọn là Vạn An Thạnh, một trong hai di tích lịch sử, văn hóa quốc gia của Phú Quý. Vạn là nơi thờ Ông Nam Hải, tức cá Ông, loài cá voi mà người đi biển kính như vị thần che chở mình giữa sóng gió. Bao thế hệ ngư dân trên đảo đã gắn nghề cá, những chuyến ra khơi và cả đời sống của mình với nơi thờ ấy.

Di tích quốc gia thứ hai là Đền thờ Công chúa Bàn Tranh. Ngôi đền được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm hai nghìn không trăm mười lăm. Người Phú Quý kể rằng ngày xưa có một nàng công chúa Chăm vượt biển ra đảo. Nàng khai khẩn đất hoang, đào giếng lấy nước ngọt, rồi dạy cư dân trồng trọt để có thể sống được trên hòn đảo giữa biển khơi. Đó là truyền thuyết, được người đảo trao lại từ đời này sang đời khác, chứ không phải một trang sử đã được chứng minh. Dù vậy, đứng trước ngôi đền, người ta vẫn dễ hiểu vì sao người đảo muốn nhớ mãi về người đã mở đất cho mình.

Núi Cao Cát thì kể một câu chuyện còn cũ hơn mọi ngôi đền trên đảo. Ở đây có một phức hợp đá trầm tích hình thành từ phun trào núi lửa, mà các nhà địa chất của Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đánh giá là có giá trị và vẫn đang tiếp tục nghiên cứu. Đá bazan trên đảo thuộc về hai nhóm phun trào núi lửa từ những thời kỳ địa chất rất xa xưa, và chính quá trình phun trào ấy đã góp phần hình thành nên hòn đảo Phú Quý ngày nay. Cảnh quan đá và rãnh đá ở Cao Cát là dấu vết của vật liệu núi lửa và quá trình phong hóa lâu dài bởi gió, mưa và sóng. Người ta lên Cao Cát để chụp ảnh. Nhưng đứng giữa những rãnh đá ấy là đứng giữa trang ghi chép của chính hòn đảo, kể lại nó đã thành hình ra sao qua một quãng thời gian dài đến khó hình dung.

Hải đăng núi Cấm cho tầm nhìn toàn cảnh đảo. Đường lên hải đăng có hơn một trăm hai mươi bậc đá men theo sườn núi, có đoạn trơn trượt, và phần thưởng khi lên đến nơi là cả vùng biển xanh trải rộng trước mắt.

Quanh đảo còn có Bãi Nhỏ, có Gành Hang, và cây cột cờ cao hai mươi hai phẩy sáu mét đứng lồng lộng trong gió biển.

Còn một Phú Quý nữa nằm dưới mặt nước. Khu bảo tồn biển quanh đảo là nhà của một trăm ba mươi bốn loài san hô cứng, bảy mươi hai loài tảo biển và mười lăm loài nhuyễn thể. Ngoài khơi, rạn san hô và thảm cỏ biển trải rộng. Vì thế mà nhiều đoàn rời đảo vẫn còn nhớ mãi những lần lặn ngắm san hô, chèo ván đứng hay ghé thăm lồng bè.

Ở thôn Phú An còn một ngôi đền nữa, thờ Thầy Sài Nại. Người đảo vẫn kể với nhau rằng ông là một thương gia, đồng thời là nhà địa lý người Hoa, sống vào khoảng thế kỷ mười sáu đến mười bảy. Ngôi đền được công nhận di tích cấp tỉnh năm hai nghìn không trăm mười. Mỗi năm, vào ngày bốn tháng tư âm lịch, cả cộng đồng lại tề tựu về đây cho lễ giao phiên.

Năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, một tờ báo Thái Lan xếp Phú Quý vào danh sách mười điểm đến còn nguyên sơ, đáng khám phá nhất Đông Nam Á. Phú Quý không tiện nghi bằng những khu nghỉ dưỡng lớn, và nó cũng chẳng cần như thế. Hòn đảo vẫn còn là chính nó: một hòn đảo xa bờ, có thiên nhiên, có lịch sử và có nhịp sống mà nhiều nơi khác đã bỏ lại từ lâu. Từ hải đăng núi Cấm nhìn xuống, cả vùng biển xanh vẫn trải rộng quanh đảo, và dưới chân núi, những chiếc xe máy vẫn chạy thong thả trên con đường ven biển, chẳng vội đi đâu, y như nhịp sống mà cả nhà đã cảm thấy từ lúc mới bước xuống cảng.