Đền Voi Phục
Trước khi bước vào cổng đền, cả nhà hãy nhìn hai bên lối đi.
Hai con voi đá đang quỳ. Không đứng, không nằm, mà quỳ, hai chân trước gập xuống, đầu cúi nhẹ. Tư thế phục tùng, trọng thị. Đây là nguồn gốc của tên gọi Đền Voi Phục. Và câu chuyện về hai con voi này bắt đầu từ hơn chín trăm năm trước.
Năm một nghìn không trăm sáu mươi lăm, thời vua Lý Thánh Tông, một ngôi đền được dựng trên gò đất cao thuộc khu Thị Trại, một trong các trại làng cổ phía tây Hoàng thành Thăng Long. Đền thờ một vị thần gọi là Linh Lang Đại Vương. Theo thần phả của đền, Linh Lang là hoàng tử Hoàng Lang, con của vua Lý Thánh Tông và một bà phi ở làng Đồng Đoàn, huyện Đan Phượng. Theo huyền tích, hoàng tử này đã cầm quân đánh thắng quân Tống xâm lược cuối thế kỷ mười một. Sau chiến thắng, thay vì nhận chức tước, hoàng tử từ chối tất cả và trở về Thị Trại sống ẩn dật. Vua Lý đã truy phong là Linh Lang Đại Vương và cho dân lập đền thờ.
Đây là nhân vật trong huyền tích và thần phả, được truyền tụng suốt gần một nghìn năm trong tâm thức người Hà Nội. Biểu tượng của người anh hùng không tham quyền lực.
Còn đôi voi đá? Theo huyền tích, vua Lý cho tạc hai con voi quỳ trước cổng đền vì hoàng tử khi sống đã có voi phụ trợ trong các trận đánh. Đó là nguồn gốc tên Voi Phục.
Đền Voi Phục không đứng một mình. Nó là một phần của hệ thống gọi là Thăng Long Tứ Trấn, bốn ngôi đền trấn giữ bốn phương kinh thành Thăng Long từ thời Lý. Phía Bắc là đền Quán Thánh thờ Huyền Thiên Trấn Vũ. Phía Đông là đền Bạch Mã thờ thần Long Đỗ, ngay giữa phố cổ. Phía Nam là đền Kim Liên thờ Cao Sơn Đại Vương. Phía Tây là đền Voi Phục. Bốn đền, bốn hướng, bốn vị thần trấn giữ kinh thành.
Theo quan niệm phong thuỷ người xưa, bốn thần này tạo thành một vòng bảo vệ vô hình quanh kinh đô. Không có bức tường nào cao hơn điều đó.
Ngày mười tám tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số chín mươi ba xếp hạng toàn bộ cụm Thăng Long Tứ Trấn là Di tích Quốc gia đặc biệt. Lễ đón Bằng xếp hạng được tổ chức ngày hai mươi chín tháng năm năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, tại chính sân đền Voi Phục này.
Bước vào bên trong là một không gian khác hẳn phố Kim Mã ồn ào ngoài kia. Cây cổ thụ rậm rạp, sân lát gạch yên tĩnh, kiến trúc tam quan và hậu cung thời Nguyễn. Ngay sát cạnh là công viên Thủ Lệ, tức vườn thú Hà Nội.
Lễ hội chính của đền là mùng chín và mười tháng Hai âm lịch hằng năm. Có rước kiệu Linh Lang Đại Vương, hát quan họ, các trò dân gian. Đặc biệt là nghi thức rước kiệu từ đền sang đình Thủ Lệ, thể hiện mối liên kết giữa thần và làng cổ đã tồn tại suốt hơn chín trăm năm.
Vào đền miễn phí. Và khi đứng trước hai con voi đá quỳ im lặng ở đó, cả nhà sẽ hiểu vì sao người Hà Nội xưa tin rằng chín trăm năm qua, một vòng bảo vệ vô hình vẫn ôm lấy kinh thành này từ bốn phía.