Đình làng Túy Loan
Đà Nẵng có biển dài và phố náo nhiệt. Nhưng nếu cả nhà rời bờ biển và đi ngược vào đất liền, qua vùng Hòa Vang, sẽ gặp một Đà Nẵng khác hẳn. Yên hơn. Xanh hơn. Và cũ hơn rất nhiều.
Túy Loan là một làng cổ hơn năm trăm năm ở Hòa Vang. Giữa làng có một ngôi đình. Đó là Đình làng Túy Loan, điểm neo giữ toàn bộ ký ức và đời sống của cộng đồng nơi đây.
Ngôi đình không chỉ là một công trình. Ở những làng Việt lâu đời, đình làng là trung tâm của tất cả. Nơi làng họp bàn việc chung. Nơi con người thờ thần bảo hộ và tổ tiên khai làng. Nơi mọi lễ tết lớn nhỏ đều quy tụ về. Túy Loan giữ được đình, và qua đình, làng giữ được sợi chỉ nối các thế hệ với nhau suốt hơn năm trăm năm.
Điều ít người Đà Nẵng phố biết là vùng nông thôn Hòa Vang lại chứa một đời sống làng xã bền bỉ đến vậy. Phần lớn những làng xưa ven đô đã tan vào phố. Túy Loan thì không.
Khi cả nhà đến Đình làng Túy Loan, điều đầu tiên cảm nhận được thường không phải kiến trúc mà là không khí. Mái đình cong mềm giữa tán cây. Sân đình rộng và phẳng, đủ chỗ để cả làng đứng. Và cái im lặng của nơi mà người ta đã từng và vẫn đang coi là trung tâm của một cộng đồng.
Sân đình đó, vào những dịp lễ hội, không còn im lặng nữa.
Lễ hội đình làng Túy Loan gắn với không khí Tết ở vùng nông thôn Đà Nẵng. Khi phố thị ăn Tết theo cách của phố thị, Túy Loan ăn Tết theo nếp cũ của làng. Người trong làng tề tựu, dâng hương, hát hò, và cùng nhau giữ những phong tục mà ở những nơi khác đã không còn ai nhớ nữa. Không phải màn trình diễn cho khách. Là đời sống thật, đang diễn ra.
Cả nhà có thể tự hỏi: vì sao một làng lại giữ được lâu đến vậy?
Một phần vì đình làng đứng đó. Khi cộng đồng còn một nơi chung để quy tụ, họ quy tụ. Khi họ quy tụ, ký ức được truyền lại. Khi ký ức được truyền lại, làng còn sống.
Sông Túy Loan chảy qua làng, nối Túy Loan với cả vùng Hòa Vang. Dọc hai bờ là ruộng và vườn. Nhà cửa bình dị. Người đi lại không vội vàng. Ở đây, nhịp của buổi sáng khác hẳn nhịp của buổi sáng ở trung tâm Đà Nẵng cách không xa.
Đình làng Túy Loan là điểm để cả nhà hiểu rằng Đà Nẵng không chỉ là thành phố biển. Phía trong, phía sau những khu phát triển, có một tầng khác của vùng đất này. Tầng đó cũ hơn. Chậm hơn. Và theo một nghĩa nào đó, bền hơn.
Đứng giữa sân đình, nhìn lên mái ngói rêu phong và tán cây xanh che bóng, cả nhà đang đứng ở một nơi mà năm trăm năm không phải chỉ là con số. Đó là chiều sâu mà cộng đồng Túy Loan đã sống qua, từng thế hệ một, và vẫn đang tiếp tục giữ.