Động Puông
Không phải hang nào cũng cho phép người ta đi vào bằng thuyền. Động Puông là một trong những nơi hiếm hoi như thế.
Động nằm trên dãy núi đá vôi Lũng Nham, ở phía Bắc Vườn Quốc gia Ba Bể. Để đến được đây, cả nhà lên thuyền tại bến xuồng Buốc Lốm và xuôi theo sông Năng khoảng một cây số. Dòng sông dẫn thẳng vào cửa hang. Và khi thuyền chui qua cửa đó, thế giới thay đổi.
Theo cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Kạn, lòng động là đoạn sông Năng chảy xuyên qua núi đá vôi Lũng Nham, chiều dài gần ba trăm mét. Trần động cao hơn hai mươi mét, lòng động rộng trung bình ba mươi mét. Không gian trong hang rộng hơn nhiều so với những gì người ta thường tưởng khi nghe tên hang động.
Khi thuyền tiến vào sâu hơn, ánh sáng tự nhiên giảm dần. Hai bên và phía trên là các dải thạch nhũ, cột đá và khối đá với hình dạng và màu sắc tự nhiên. Những cấu trúc này hình thành qua hàng triệu năm, từng giọt nước giàu khoáng chất nhỏ xuống và để lại một phần khoáng chất, lặng lẽ tích tụ cho đến ngày hôm nay.
Cổng tỉnh Bắc Kạn ghi nhận Động Puông là nơi trú ngụ của hai mươi ba loài dơi với số lượng hàng vạn cá thể. Khi thuyền chạy chầm chậm, tiếng vỗ cánh từ trần hang vọng xuống như âm thanh của một thế giới khác. Dơi có vai trò sinh thái quan trọng trong hệ sinh thái hang động và là một phần của lý do động này được gìn giữ trong lòng Vườn Quốc gia Ba Bể.
Nhưng Động Puông còn có một lớp câu chuyện mà nhiều người không biết. VnExpress từng đăng thông tin từ Viện Khảo cổ học và Bảo tàng tỉnh Bắc Kạn rằng tại khu vực hang trên Động Puông, ở thôn Bản Vài, xã Khang Ninh, nhóm nghiên cứu đã phát hiện gần một trăm di vật khảo cổ chủ yếu là đồ đá và đồ xương. Kết quả bước đầu xác định đây là di tích cư trú của người tiền sử thuộc cư dân văn hóa Hòa Bình, niên đại khoảng tám nghìn đến chín nghìn năm cách ngày nay.
Đó là thông tin khoa học quan trọng. Văn hóa Hòa Bình là tên gọi của một giai đoạn tiền sử ở khu vực Đông Nam Á, được đặt theo tỉnh Hòa Bình của Việt Nam nơi lần đầu các nhà khoa học Pháp phát hiện và mô tả loại hình di tích này vào đầu thế kỷ hai mươi. Người thuộc văn hóa Hòa Bình sống trong các mái đá và hang động, dùng đồ đá ghè đẽo, ven sông hoặc ven hồ.
Vậy là Động Puông không chỉ là không gian địa chất, mà còn là không gian từng có người sống. Những người đó chọn hang này vì dòng sông chảy qua cung cấp nước và thực phẩm, và vách đá che mưa gió. Khi cả nhà ở trên thuyền đi qua lòng hang hàng triệu năm tuổi, thực ra đang đi qua không gian mà người tiền sử đã đứng ở đây chín nghìn năm trước.
Khi ra khỏi hang, ánh sáng tự nhiên trở lại. Cả nhà nhìn lại dòng sông Năng chảy từ trong hang ra ngoài và hiểu rằng dòng sông đó đã chảy như thế từ trước khi có con người nào đặt tên cho nó.