Hang Phượng Hoàng - Suối Mỏ Gà
Có những cái tên mà người ta nghe xong muốn biết ngay câu chuyện đằng sau. Phượng Hoàng và Mỏ Gà là hai cái tên như vậy.
Theo Báo Nhân Dân, người dân địa phương kể lại rằng tên Phượng Hoàng gắn với truyền thuyết về đôi chim phượng hoàng, còn tên Mỏ Gà đến từ câu chuyện về một cái lồng gà trôi ra từ trong suối sau nạn hồng thủy. Đó là những câu chuyện dân gian, cách mà cộng đồng địa phương lý giải và ghi nhớ những nơi quen thuộc bằng hình ảnh gần gũi với đời sống. Không phải sự kiện lịch sử, nhưng là lớp văn hóa thực sự của vùng đất này.
Hang Phượng Hoàng - Suối Mỏ Gà nằm ở xã Phú Thượng, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Từ quốc lộ 1B tuyến Thái Nguyên - Lạng Sơn, rẽ vào khoảng một trăm năm mươi mét theo thông tin của cổng du lịch thông minh huyện Võ Nhai là tới chân núi. Phía trước là dãy núi đá vôi thuộc đầu cánh cung Bắc Sơn, gồm sáu mỏm núi đứng liền nhau.
Chính địa hình đá vôi này đã tạo ra hai thứ cả nhà sắp được thấy: hang Phượng Hoàng ở phía trên, và suối Mỏ Gà chảy ra từ bên dưới. Suối trong và mát, chảy từ trong lòng núi hoặc từ các mạch ngầm ra ngoài theo cách mà nguồn báo chí mô tả. Mùa khô suối nhỏ, mùa mưa nước lên. Đó là nhịp của đá vôi và nước.
Hang Phượng Hoàng không chỉ là hang đẹp. Nó là nơi lịch sử đã cúi xuống và để lại dấu. Báo Nhân Dân ghi lại rằng ngày hai mươi bảy tháng Mười Một năm một nghìn chín trăm bốn mươi tư, khi lực lượng thực dân Pháp bao vây và tiến công, trong lòng hang có tới ba trăm bảy mươi ba gia đình, một trăm năm mươi trai tráng và bảy mươi lăm du kích dưới sự chỉ huy của Cứu quốc quân hai bám trụ. Ba trăm bảy mươi ba hộ gia đình. Trong một cái hang.
Hang này đã được công nhận là Di tích lịch sử và thắng cảnh cấp quốc gia năm một nghìn chín trăm chín mươi tư, theo Báo Nhân Dân. Điều đó có nghĩa là khi cả nhà bước vào, đây không chỉ là tham quan thiên nhiên mà còn là tham quan nơi đã ghi dấu một lát cắt của kháng chiến.
Trong lòng hang, theo mô tả từ các nguồn địa phương, có những khối nhũ đá mà người ta đặt tên bằng hình tượng liên tưởng: voi chầu, kỳ lân, mẹ bồng con, bút tháp, nàng vũ nữ, quả chuông, đôi cánh đại bàng. Đây là cách người ta tìm hình dạng quen thuộc trong thiên nhiên, mỗi người có thể thấy hình ảnh khác nhau khi nhìn vào cùng một khối đá. Nhũ đá hình thành rất chậm, có thể hàng nghìn năm cho một centimet, và mỗi hình thù kỳ lạ ấy là kết quả của thời gian dài hơn bất kỳ lịch sử nào con người ghi lại.
Khu vực hang và suối còn nằm trong lòng Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng ở Võ Nhai, nơi có hệ sinh thái rừng núi đá đặc trưng.
Hang Phượng Hoàng và suối Mỏ Gà là nơi mà thiên nhiên và lịch sử gặp nhau trong cùng một địa điểm. Đá vôi và nhũ đá kể câu chuyện của triệu năm. Còn cái ngày tháng Mười Một năm bốn mươi tư kể câu chuyện của những con người bình thường đã ẩn náu trong lòng núi để sống sót qua những ngày nguy hiểm nhất của lịch sử.