Hồ Na Hang
Cứ tưởng tượng bạn đang ngồi trên một chiếc thuyền, xung quanh là mặt nước phẳng lặng, và từ dưới nước đó vươn lên những ngọn núi đá vôi xanh thẫm. Không phải biển. Không phải hồ thông thường. Là cả một vùng non nước giữa rừng đại ngàn Tuyên Quang.
Đó là cảm giác khi đến vùng lòng hồ Na Hang, nằm trong không gian danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Na Hang, Lâm Bình. Nơi này thuộc địa bàn hai huyện Na Hang và Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang, cách thành phố Tuyên Quang khoảng một trăm linh năm cây số về phía bắc.
Nguồn gốc của hồ gắn với Nhà máy thủy điện Tuyên Quang trên sông Gâm, khởi công tháng Mười Hai năm hai nghìn không trăm lẻ hai, khánh thành năm hai nghìn không trăm lẻ bảy, với ba tổ máy. Khi hồ tích nước, một vùng lòng hồ rộng hơn tám nghìn héc ta được hình thành, kéo dài qua Lâm Bình đến giáp Hà Giang và Bắc Kạn. Nước dâng lên, những ngọn núi từng đứng trong thung lũng giờ chỉ còn nhô đỉnh lên khỏi mặt hồ. Người ta gọi nơi này là Hạ Long giữa đại ngàn, và nhìn từ thuyền, tên gọi đó không có gì là thái quá.
Nhưng vùng đất này không chỉ đẹp. Nó còn là nơi sinh sống của hàng ngàn loài sinh vật.
Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang được thành lập năm một nghìn chín trăm chín mươi tư theo quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang. Khu vực này có diện tích hơn hai mươi hai nghìn héc ta, nằm dọc sông Gâm và sông Năng, với gần một nghìn hai trăm loài thực vật bậc cao. Đặc biệt, đây là sinh cảnh của loài Voọc mũi hếch, một loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam.
Năm hai nghìn không trăm mười tám, Thủ tướng chính phủ ký quyết định công nhận Na Hang, Lâm Bình là danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt. Khu vực bảo vệ trải rộng hơn bốn mươi nghìn héc ta trên mười bốn xã và thị trấn.
Khi ngồi trên thuyền ngắm cảnh vùng lòng hồ, cả nhà sẽ lướt qua nhiều điểm đáng chú ý.
Một trong những điểm đầu tiên trên tuyến từ thị trấn Na Hang là đền Pắc Tạ. Pắc Tạ trong tiếng địa phương có nghĩa là cửa sông, nơi hợp lưu của sông Gâm và sông Năng. Ngôi đền gắn với truyền thuyết về người thiếp của tướng quân Trần Nhật Duật, một lớp văn hóa tín ngưỡng làm cho cảnh quan thêm chiều sâu.
Tiếp theo, khi thuyền tiến vào vùng Thượng Lâm, cả nhà sẽ thấy các dãy núi đá vôi bao quanh mặt nước. Người địa phương gọi đây là vùng chín mươi chín ngọn núi Ái Au. Theo truyền thuyết trong Truyện cổ Nà Hang, xưa kia một đàn phượng hoàng đã đậu xuống chín mươi chín ngọn núi này và chưa kịp đậu xuống ngọn thứ một trăm thì bị đánh thức. Đứng trên thuyền giữa những vách đá nhô lên khỏi mặt hồ, cả nhà sẽ hiểu vì sao người xưa đặt tên đó.
Cọc Vài hay Vài Phạ là điểm tiếp theo. Trang Du lịch Tuyên Quang giải thích trong tiếng Tày, Vài Phạ có nghĩa là cọc buộc trâu. Đây là một cột đá nổi bật trong vùng núi đá vôi, gắn với truyền thuyết chàng Tài Ngào. Và khi thấy hình khối đá giữa mặt hồ, cả nhà có thể cảm nhận vì sao người xưa gắn tên đó với nó.
Thác Khuổi Nhi là điểm dừng chân nhiều người mong chờ nhất. Thác thuộc xã Thượng Lâm, chảy thành năm tầng, kéo dài hơn ba cây số giữa rừng nguyên sinh. Tiếng nước đổ từ tầng này xuống tầng kia vọng vào vách đá, rêu xanh bám khắp những bậc đá tự nhiên. Cả nhà có thể leo lên từng tầng, ngồi dưới làn nước mát, hay chỉ đứng nhìn và cảm nhận cái yên tĩnh kỳ lạ giữa chốn hoang vu.
Tuyến thuyền vãn cảnh từ thị trấn Na Hang kéo dài khoảng bảy mươi cây số, đi mất khoảng sáu tiếng. Suốt hành trình đó, quang cảnh thay đổi liên tục: từ những vách núi dựng đứng phản chiếu xuống mặt hồ, qua những bản làng nhỏ ven nước, đến những đoạn hồ rộng mênh mông không thấy bờ. Ánh sáng buổi sáng sớm hay chiều tà đổ lên mặt hồ cho ra những tông màu khác nhau mỗi giờ.
Cả nhà ơi, có những nơi mà ngay từ khoảnh khắc thuyền rời bến, mọi ồn ào đời thường đều tan biến. Hồ Na Hang là một trong những nơi như thế, nơi núi non và mặt nước cùng giữ lại một khoảng lặng hiếm có giữa đại ngàn Việt Bắc.