Thác Đầu Đẳng
Nếu hồ Ba Bể là nơi nước đứng yên và phản chiếu núi rừng, thì thác Đầu Đẳng là nơi nước gặp đá và tạo ra âm thanh.
Thác nằm trên dòng sông Năng, cách hồ Ba Bể khoảng ba cây số về phía tây, ở nơi tiếp giáp giữa tỉnh Thái Nguyên với tỉnh Tuyên Quang. Địa lý của thác rất thực tế: sông Năng chảy đến đây thì gặp những khối đá vôi lớn nhỏ xếp chồng chắn lại. Nước không thể tiếp tục chảy phẳng, nó len qua kẽ đá, đổ xuống từng đoạn, tạo ra tiếng ầm ào giữa rừng và núi. Thác cao khoảng năm mươi ba mét và chia làm ba đoạn.
Để đến được thác, cả nhà phải đi theo đường thủy. Hành trình bắt đầu từ bến Buốc Lốm, xuôi sông Năng, qua động Puông rồi dừng tại Thác Đầu Đẳng. Khu vực thôn Bản Cám, nơi có thác, chưa có đường bộ. Du khách đi thuyền theo sông Năng đến bản, cập bờ rồi đi bộ vào khu thác.
Thác Đầu Đẳng không phải nơi bỏ xe ven đường rồi đi bộ vài trăm mét vào xem. Đây là điểm trong một hành trình thủy kết hợp với đi bộ, phụ thuộc vào mực nước sông Năng và thời tiết. Những khối đá vôi xếp chồng tạo nên thác cũng chính là điều khiến nó đẹp đến vậy: bề mặt đá phủ rêu, nước chảy qua từng kẽ hở, và tiếng nước thay đổi theo từng góc đứng.
Vào khoảng tháng ba đến tháng tư, sau các trận mưa đầu mùa, có những đàn cá vượt thác ngược dòng. Người dân địa phương gọi đây là mùa cá chiên lên thác. Nếu đến đúng dịp, cả nhà có thể chứng kiến cảnh cá vẫy vùng giữa luồng nước trắng xóa, điều mà không phải điểm du lịch nào cũng có.
Năm hai nghìn không trăm hai mươi bốn, Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn ban hành quyết định số chín trăm tám mươi mốt về đề án phát triển khu du lịch Ba Bể thành khu du lịch quốc gia. Trong đó, thác Đầu Đẳng được xác định là một trong những tài nguyên du lịch cốt lõi của khu, cùng với hẻm vực sông Năng, Ao Tiên, động Puông, đảo An Mạ và đảo Bà Góa. Nghĩa là thác này không đứng riêng lẻ, mà là một phần của một vùng thiên nhiên rộng lớn hơn đang được nhìn nhận nghiêm túc.
Điều cả nhà nên mang về từ thác Đầu Đẳng không phải là bức ảnh đứng sát dòng nước. Mà là cảm giác đứng trong rừng Ba Bể, giữa núi đá vôi và cây cổ thụ, nghe tiếng nước đổ xuống từng đoạn đá và nhận ra rằng dòng sông Năng đã chảy như thế này từ rất lâu trước khi ai đó đặt tên cho nó là Đầu Đẳng.