Hồ thủy điện Sơn La
Hồ thủy điện Sơn La là hồ chứa nhân tạo lớn nhất Việt Nam. Và một phần của nó chạy vào tận địa phận tỉnh Lai Châu, đó chính là đoạn hồ mà hôm nay chúng ta sắp được thấy.
Để bắt đầu câu chuyện, cả nhà cần biết một con số. Chín phẩy hai mươi sáu tỷ mét khối nước. Đó là dung tích của hồ thủy điện Sơn La. Hồ kéo dài khoảng một trăm bảy mươi lăm cây số qua ba tỉnh: Sơn La, Lai Châu và Điện Biên. Diện tích mặt hồ khoảng hai trăm hai mươi bốn cây số vuông. Nhà máy thủy điện phía dưới, đặt tại huyện Mường La, tỉnh Sơn La, là nhà máy thủy điện lớn nhất Đông Nam Á với công suất hai nghìn bốn trăm megawatt.
Để có được tất cả những con số ấy, hàng nghìn hộ dân dọc theo sông Đà đã phải di dời, rời bỏ bản làng ngàn năm trước khi nước dâng. Người Thái ven hồ mà cả nhà thấy hôm nay, nhiều người là con cháu của những gia đình tái định cư đó. Họ lên cao hơn, xây bản mới, rồi dần tìm cách sống mới ven mặt hồ: nuôi cá lồng bè, đón khách du lịch.
Và cuộc sống mới đó đang thành hình. Dọc theo lòng hồ hiện có chín hợp tác xã nghề cá và một công ty nuôi cá nước lạnh, tổng sản lượng mỗi năm hơn sáu nghìn tấn. Cá hồ Sơn La nổi tiếng ngon vì nước hồ sạch, mát, nhiều oxy. Món đặc trưng là pa pỉnh tộp, cá nướng nguyên con kẹp lá thơm theo kiểu người Thái.
Đoạn hồ phía Lai Châu là đoạn thượng lưu, thuộc huyện Sìn Hồ. Bến đò Nậm Tăm ở xã Nậm Tăm là điểm cực bắc của tuyến đường thủy. Để đi thuyền từ đập Sơn La lên đến đây mất khoảng bảy tiếng. Đây là đoạn hoang sơ nhất của toàn bộ hồ, ít người qua lại hơn, và vì vậy cảnh quan vẫn còn nguyên vẹn.
Ở đoạn phía Sơn La, cụ thể là vùng Quỳnh Nhai, du lịch đã phát triển hơn, có cầu Pá Uôn, đảo Trái Tim, Vịnh Uy Phong và nhiều tour thuyền thương mại. Đoạn Lai Châu thì khác. Đến đây, cả nhà đang tự mình khám phá chứ không đi theo con đường du lịch đã được đánh dấu sẵn.
Người ta hay gọi lòng hồ Sơn La là "Vịnh Hạ Long của Tây Bắc" vì địa hình karst, vách đá dựng đứng, đảo nhỏ rải rác trên mặt nước, bản làng phản chiếu trên hồ. Đây là tên gọi so sánh, không phải danh hiệu chính thức. Nhưng hình ảnh thì cũng khá đúng: ngồi thuyền trên hồ, nhìn hai bên là núi đá vôi dựng thẳng, mây trôi trên đỉnh, bản Thái ẩn trong kẽ núi, đó là cảnh quan không dễ quên.
Tuyến đường thủy từ Quỳnh Nhai đến Mường Lay dài một trăm hai mươi cây số, đi qua đúng đoạn Lai Châu này, kết nối cả ba tỉnh trên cùng một mặt nước.
Một điều nữa để trải nghiệm đầy đủ hơn: nếu có cơ hội ghé bản Thái ven hồ, hãy thử pa pỉnh tộp. Cá được kẹp vào lạt tre, nướng trên than củi với lá thơm rừng. Đơn giản, thô sơ và ngon đặc biệt. Đó là cách người Thái biến nguyên liệu tự nhiên thành bữa ăn có hương vị riêng không thể nhầm lẫn.
Hồ thủy điện Sơn La đoạn Lai Châu không phải điểm du lịch phổ biến. Nhưng đó cũng là lý do để đến, để thấy một góc Tây Bắc chưa bị đám đông làm mờ.