Cánh đồng Mường Than
Người dân Tây Bắc có câu truyền khẩu: nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tấc. Trong câu đó, từ Than là để chỉ Mường Than của Than Uyên, Lai Châu. Một cánh đồng được đặt vào nhóm vựa lúa nổi tiếng của cả vùng Tây Bắc.
Cả nhà đang đứng giữa Cánh đồng Mường Than, thuộc xã Mường Than, huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu. Đây là một trong bốn cánh đồng lớn của vùng Tây Bắc, với hơn hai nghìn héc ta đất trồng lúa. Câu truyền khẩu kia không phải bảng xếp hạng chính thức, nhưng nó cho thấy vị trí của Mường Than trong ký ức và lòng người vùng cao qua bao đời.
Điều cần hiểu về Mường Than là cảnh quan ở đây rất khác với hình ảnh ruộng bậc thang dốc đứng như ở Mù Cang Chải hay Sapa. Cánh đồng Mường Than nằm trong một thung lũng thoai thoải. Than Uyên là một thung lũng lớn khép kín giữa hai dãy núi, có hệ thống sông suối dày, tiêu biểu là sông Nậm Mu. Mặt ruộng trải rộng, phía xa là núi, trời và bản làng. Đây là kiểu cảnh quan thung lũng đồng bằng của vùng cao, không phải trèo leo mà là trải nhìn.
Đất ở đây màu mỡ, tơi nhẹ và ít chua, rất hợp với cây lúa nước. Đó là lý do vì sao Than Uyên đã trở thành vựa lúa từ rất lâu, trước khi có khái niệm du lịch.
Ruộng Mường Than gắn với những sản vật đặc trưng. Ngô non bao tử, khoai lang Hoàng Long, gạo Séng Cù, gạo Tám, mỗi thứ mang hương vị của đất thung lũng này. Gạo Séng Cù Than Uyên đã được đăng ký nhãn hiệu bảo hộ, nên nếu cả nhà có cơ hội mua được ở đây, đó là thứ gạo có xuất xứ thật sự, không phải hàng chợ thường.
Thời điểm đẹp nhất để đến Mường Than là cuối tháng tám và đầu tháng chín, khi mùa thu xuống và cánh đồng vào sắc vàng. Tháng tám, xã Mường Than còn rộn ràng Giải đua xe đạp thường niên mang tên Mùa vàng Tam Than. Người đi xe lướt qua những thửa ruộng đang chuyển sắc, đồng bào ra đồng thu hoạch vụ lúa duy nhất trong năm. Cả thung lũng như cùng vào hội.
Quanh cánh đồng, những bản làng Thái nép mình bên chân núi. Có Thông Lâm Bản Chít rợp bóng cây, có đèo Khau Cọ vắt qua sườn núi, có dấu xưa nơi khu Đồn Pháp, có bản Nậm Sáng bên dòng Nậm Mu. Mỗi nơi là một nhịp sống riêng của người Tây Bắc.
Cả nhà hãy hình dung một buổi sớm mùa thu ở Mường Than. Sương còn vương trên mặt ruộng, cả thung lũng trải một màu vàng óng đến tận chân núi xa. Phía trên là dãy Phan Xi Păng và Púng Luông xanh thẫm, dưới kia là tiếng người gọi nhau ra đồng. Đó là cái đẹp của một vựa lúa đã nuôi sống cả vùng cao qua bao đời, và vẫn đang chín vàng giữa lòng Tây Bắc.