Khu du lịch Bản Bo
Cả nhà có bao giờ nghe tiếng sáo vang lên giữa thung lũng mà không thấy người thổi không?
Ở bản Nà Khương thuộc xã Bản Bo, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu, có thứ âm thanh kỳ lạ như vậy. Đến gần suối Nậm Mu, chưa nhìn thấy gì, cả nhà đã nghe tiếng trầm bổng, đều đặn, như tiếng sáo trúc văng vẳng khắp thung lũng. Nguồn phát ra âm thanh đó là ba mươi lăm chiếc guồng nước đang quay trên mặt suối, mỗi chiếc đều có những ống tre gắn vào cánh. Khi guồng quay, ống tre chạm không khí và tạo ra âm thanh đó.
Ba mươi lăm guồng nước. Trên một đoạn suối. Đây là nơi tập trung nhiều guồng nước nhất Tây Bắc Việt Nam.
Và đây không phải mô hình du lịch. Không phải đồ phục dựng cho khách chụp ảnh. Những chiếc guồng nước này đang vận hành thực tế mỗi ngày, làm công việc chúng được làm từ hàng trăm năm nay: đưa nước từ suối lên ruộng.
Cả nhà hãy nghe giải thích nguyên lý nhé. Ruộng ở bản Nà Khương nằm cao hơn mặt suối, không thể dẫn nước lên bằng mương thông thường. Người Thái ở đây đã nghĩ ra cách: làm guồng gỗ đặt ở lòng suối, cánh guồng chìm vào nước chảy. Sức nước làm guồng quay. Trên mỗi cánh guồng gắn những ống tre hoặc lóng nứa. Khi guồng quay, ống tre múc nước từ suối lên. Khi đến điểm cao nhất, nước tự đổ vào máng dẫn chạy ra ruộng.
Hoàn toàn không cần điện. Không cần máy bơm. Không cần nhiên liệu. Chỉ cần suối chảy, và guồng quay mãi mãi, miễn phí, bền vững.
Người Thái nghĩ ra cái này từ rất lâu rồi. Kỹ thuật đơn giản đến mức có thể dạy cho trẻ con. Nhưng hiệu quả đến mức người dân ở đây không cần thay đổi trong hàng trăm năm. Đây là thiên tài của sự đơn giản.
Guồng nước làm từ vật liệu gì? Gỗ, mây, tre, trúc, tất cả đều lấy từ rừng xung quanh. Không cần đặt hàng từ thành phố, không cần vật liệu đặc biệt. Khi guồng cũ hỏng, người ta chặt cây trong rừng làm cái mới. Vòng đời vật liệu khép kín, thuận tự nhiên.
Mùa đẹp nhất ở Bản Bo là tháng chín đến tháng mười, khi lúa trên ruộng bậc thang chín vàng. Lúc đó nhìn ra suối, ba mươi lăm guồng nước quay đều trên nền vàng óng của cánh đồng bậc thang phía sau, khung cảnh mà nhiều nhiếp ảnh gia tìm đến không phải lần đầu. Tháng năm và tháng sáu, mùa nước đổ, ruộng xanh ngập nước tạo phản chiếu đẹp theo kiểu khác.
Gần bờ suối có những lán nhỏ phục vụ ẩm thực Thái. Cá suối nướng, rêu nướng, xôi nếp, những món ăn mộc mạc từ nguyên liệu tươi xung quanh. Cả nhà có thể ngồi trong lán, nghe tiếng guồng, nhìn nước chảy, và ăn đặc sản địa phương. Đây là kiểu thư giãn không cần lên kế hoạch phức tạp.
Bản Bo cũng có homestay nếu cả nhà muốn ở lại qua đêm, để sáng sớm ra xem ánh nắng đầu ngày đổ xuống guồng nước và ruộng bậc thang.
Ba mươi lăm guồng nước, tiếng sáo từ ống tre, ruộng bậc thang mùa lúa chín. Bản Bo không ồn ào, không đắt tiền, không cần chuẩn bị nhiều. Chỉ cần đến đúng mùa và ngồi yên lắng nghe.