Hồ Vai Miếu
Dưới sườn Đông của dãy Tam Đảo, có một mặt hồ rộng gần ba mươi chín phẩy bốn héc ta nằm im lặng giữa rừng núi xanh. Nước hồ trong xanh, sóng nhỏ lăn tăn theo gió từ triền núi thổi xuống. Đây là hồ Vai Miếu, thuộc xã Ký Phú, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
Cái tên Vai Miếu có lớp nghĩa thú vị. Báo Thái Nguyên giải thích theo cách gọi địa phương rằng "vai" là "phai", tức là đập ngăn nước. Còn "miếu" gắn với ngôi miếu thờ thần trên quả đồi phía đó. Nên người ta gọi đây là Vai Miếu, cái đập bên cạnh miếu thờ, và quả đồi có miếu là Gò Miếu. Tên gọi này là cách ghi nhớ của cộng đồng địa phương, được truyền miệng qua nhiều thế hệ.
Nhưng hồ Vai Miếu không chỉ là cảnh đẹp. Trước hết, đây là công trình thủy lợi. Thái Nguyên TV và Báo Nhân Dân đều ghi nhận hồ là một trong những hồ thủy lợi lớn của tỉnh, cấp nước tưới cho khoảng năm trăm héc ta đất canh tác thuộc nhiều xã của huyện Đại Từ. Mặt nước cả nhà nhìn thấy không chỉ để đẹp, mà còn nuôi sống đồng ruộng của hàng chục nghìn người.
Vì vai trò sống còn đó, một câu chuyện xảy ra năm hai nghìn không trăm mười chín rất đáng nhắc. Báo Nhân Dân đưa tin mặt nước hồ bỗng đổi màu và nổi váng. Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã phải chỉ đạo kiểm tra, lấy mẫu và xử lý tình trạng cho thuê mặt nước nuôi cá không đúng quy định. Sự cố đó đã được giải quyết, và nó nhắc nhở rằng một mặt hồ trông sạch đẹp vẫn có thể tổn thương nếu không được quản lý đúng cách.
Điểm thu hút nhiều người đến nhất là khung cảnh hồ và núi hòa quyện. Báo cáo của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên ghi hồ có nhiều đảo nhỏ và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc. Báo Thái Nguyên từng mô tả trải nghiệm đi thuyền ngắm các vùng đá nổi và bóng cây rừng phản chiếu dưới mặt nước. Mỗi góc hồ là một bức tranh khác nhau, tùy theo ánh sáng và mùa trong năm.
Hồ Vai Miếu nằm không xa di tích lịch sử cấp quốc gia Núi Văn, Núi Võ. Đây là nơi gắn liền với truyền thống hiếu học của người Việt, nơi mà theo báo cáo quy hoạch tỉnh năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, được xem là điểm kết hợp tham quan cùng hồ.
Đứng bên bờ hồ Vai Miếu, cả nhà sẽ nghe tiếng gió thổi qua tán rừng Tam Đảo, nhìn bóng núi in xuống mặt nước lặng yên, và cảm nhận rằng nơi này tồn tại từ lâu trước khi có du khách, vì đời sống của người dân vùng đất này. Mặt hồ vẫn mang nước về đồng, vẫn giữ bóng núi trong lòng, và vẫn chờ những ai đủ lặng để nghe.