Khu dự trữ thiên nhiên Kim Hỷ
Cả nhà có bao giờ thử hình dung một khu rừng rộng hơn mười lăm nghìn héc ta mà gần như chưa có dấu chân du khách?
Khu dự trữ thiên nhiên Kim Hỷ ở vùng Bắc Kạn cũ, nay thuộc tỉnh Thái Nguyên sau khi hai tỉnh sáp nhập từ tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, là một trong những khu rừng đặc dụng ít được nhắc đến nhất ở miền Bắc Việt Nam. Ít người biết đến không có nghĩa là ít giá trị. Ngược lại, Kim Hỷ được Trang thông tin quốc gia về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học ghi nhận là khu vực điển hình cho hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi vùng Đông Bắc, nơi những khối đá vôi dựng đứng, hang động, suối ngầm và rừng nghiến cổ thụ cùng tồn tại trong một không gian chưa bị con người can thiệp quá sâu.
Kim Hỷ được thành lập năm hai nghìn không ba theo quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn, sau đó vùng lõi được rà soát lại là gần mười lăm nghìn héc ta. Khu bảo tồn trải trên bảy xã thuộc hai huyện Na Rì và Bạch Thông cũ. Địa hình bị chia cắt mạnh, có cả núi đất và núi đá. Vùng núi đá phía Tây và Tây Nam có độ cao trung bình từ sáu trăm đến bảy trăm mét. Đỉnh cao nhất là Áng Toòng, vươn lên đến một nghìn một trăm mười bảy mét.
Điều làm Kim Hỷ trở nên đặc biệt không chỉ là địa hình. Theo Báo Thái Nguyên năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, hệ thực vật của khu dự trữ ghi nhận hơn một nghìn sáu mươi loài thực vật bậc cao thuộc một trăm bảy mươi mốt họ, trong đó có năm mươi bảy loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Hệ động vật có xương sống ghi nhận gần năm trăm loài thuộc chín mươi sáu họ, bao gồm chín mươi chín loài thú, hai trăm năm mươi sáu loài chim, sáu mươi bốn loài bò sát và ba mươi chín loài ếch nhái.
Cả nhà nghe những con số này không phải để thuộc lòng, mà để hiểu: đây là một ngân hàng gen đang còn sống, đang còn hoạt động, và đang cần được giữ nguyên.
Trong danh sách các loài quý hiếm còn được bảo tồn ở Kim Hỷ, có voọc đen má trắng, loài linh trưởng đang bị đe dọa ở quy mô toàn cầu. Có hươu xạ, loài thú nhỏ bí ẩn sinh sống trong rừng đá vôi. Có rùa hộp ba vạch, gà lôi trắng, gà tiền mặt vàng, sơn dương và nhiều loài cầy, mèo rừng. Về thực vật, du sam đá vôi và thiết sam giả là những loài cây kim đặc trưng cho hệ sinh thái núi đá vôi mà ít nơi còn lưu giữ được.
Tỉnh Bắc Kạn cũ đã phê duyệt đề án du lịch sinh thái cho Kim Hỷ giai đoạn từ năm hai nghìn không trăm hai mươi hai đến năm hai nghìn không trăm ba mươi, mở ra triển vọng đón du khách có chọn lọc. Các tuyến được vạch ra gồm Bản Kẹ đến Hang Minh Tinh dài khoảng hai kilômét rưỡi, tuyến dài hơn qua Hang Dơi và Thẳm Mu gần bảy kilômét rưỡi, cùng các tuyến đến thác nước và hang động sâu trong rừng.
Cái đẹp của Kim Hỷ không nằm ở dịch vụ hay biển chỉ dẫn. Hang Minh Tinh ẩn sau một cánh rừng mà lối vào không có ai chờ sẵn. Trên những tuyến đường mòn qua vùng lõi, tiếng suối Khuổi Cải chảy ngầm dưới đá rồi đột ngột vỡ ra thành ánh sáng. Cây nghiến hàng trăm năm tuổi đứng thẳng như cột đình, lớn hơn vòng ôm của ba người. Và ở đâu đó trong tán rừng phía trên, một con voọc đen má trắng có thể đang nhìn xuống, yên lặng và hoàn toàn tự do.