Đảo Bà Góa – Hồ Ba Bể
Giữa lòng hồ Ba Bể, có một hòn đảo nhỏ mà người Tày địa phương gọi là Pò Giả Mải.
Tên tiếng Việt của nó là Đảo Bà Góa. Cái tên đó không phải do ai tự nghĩ ra. Nó đến từ một câu chuyện.
Theo truyền thuyết của người Tày vùng Ba Bể, xưa có hai mẹ con bà góa sống ở vùng này. Một ngày có bà lão ăn xin tới, họ cưu mang. Bà lão trước khi đi nói với họ sẽ có đại hồng thủy, dặn dùng vỏ trấu làm thuyền. Khi lụt lớn đến, hai mẹ con dùng vỏ trấu hóa thành thuyền cứu người. Sau khi nước rút, nền nhà của họ trở thành gò đất nổi giữa hồ. Gò đó là Đảo Bà Góa ngày nay.
Đây là truyền thuyết, không phải giải thích địa chất. Hồ Ba Bể hình thành theo những quá trình địa chất thực tế, còn đảo là một cấu trúc đá nằm giữa hồ. Nhưng truyền thuyết là cách người Tày giải thích mảnh đất của mình, gắn lòng nhân hậu và đức tin vào một địa danh cụ thể. Khi kể câu chuyện này, cả nhà nên nghe như nghe một bài học nhân văn, không phải mong chờ bằng chứng khảo cổ.
Hồ Ba Bể hiện nay nằm tại xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên. Trước năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, khu vực này thuộc tỉnh Bắc Kạn, vì vậy nhiều tài liệu cũ vẫn ghi Bắc Kạn. Hồ hợp bởi ba hồ Pé Lèng, Pé Lù và Pé Lầm. Đảo Bà Góa nằm ở hồ Pé Lèng, theo Cơ sở dữ liệu ngành Du lịch Việt Nam.
Cơ quan Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học mô tả Vườn quốc gia Ba Bể là phức hệ sông, hồ, rừng trên núi đá vôi; hồ Ba Bể là hồ nước ngọt tự nhiên trên núi có ý nghĩa đặc biệt ở Việt Nam. Vườn được thành lập theo Quyết định số tám mươi ba ngày mười tháng mười một năm một nghìn chín trăm chín mươi hai, được công nhận là Vườn Di sản ASEAN năm hai nghìn không trăm linh bốn và Khu Ramsar năm hai nghìn không trăm mười một.
Danh hiệu Khu Ramsar nghĩa là hồ Ba Bể được quốc tế công nhận là vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế. Không phải điều hiển nhiên. Việt Nam có rất ít khu Ramsar, và mỗi khu đó đều đại diện cho một hệ sinh thái đặc biệt không thể thay thế.
Ngoài Đảo Bà Góa, hành trình thuyền quanh hồ Ba Bể thường ghé đền An Mã, động Puông, thác Đầu Đẳng và Ao Tiên. Mỗi điểm là một lớp khác của cùng một cảnh quan, nơi rừng đá vôi, nước và bầu trời giao nhau trong im lặng.
Hồ Ba Bể không phải điểm đến nhộn nhịp. Giá trị của nó nằm ở chính sự yên tĩnh đó: mặt nước phẳng lặng như gương, rừng đá vôi cao vút soi bóng xuống hồ, và giữa tất cả là một hòn đảo nhỏ phủ đầy cây xanh, mang tên một người đàn bà nhân hậu đã cứu dân trong trận lụt từ rất lâu về trước.
---