Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên
Có những vùng đất mà chỉ cần đặt chân vào, cả nhà đã cảm nhận được sự khác biệt trong không khí, trong tiếng động, trong màu xanh của rừng bao quanh.
Hữu Liên là một trong những vùng đất như vậy.
Nằm ở phía Tây Nam tỉnh Lạng Sơn, xã Hữu Liên thuộc huyện Hữu Lũng là một trong những vùng rừng núi đá vôi còn giữ được nhiều giá trị tự nhiên nhất của khu vực Đông Bắc. Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học ghi nhận khu này có khoảng tám nghìn chín trăm héc ta rừng tự nhiên, hai khu rừng nguyên sinh, bảy trăm bảy mươi sáu loài thực vật và bốn trăm lẻ chín loài động vật tự nhiên. Trong số đó, khoảng ba mươi loài thực vật và sáu mươi mốt loài động vật được xếp vào sách đỏ quý hiếm.
Cả nhà có thể hỏi: điều gì làm cho rừng núi đá vôi Hữu Liên đặc biệt so với rừng nơi khác? Câu trả lời nằm ở chính nền đá. Rừng trên núi đá vôi là một hệ sinh thái rất đặc thù. Đá vôi không giữ nước như đất thông thường, nhưng lại tạo ra những điều kiện môi trường riêng biệt về pH đất, về thoát nước, về vi khí hậu. Những cây cỏ thích nghi với đá vôi thường không mọc được ở nơi khác, và ngược lại. Đó là lý do vì sao rừng núi đá vôi thường có tính đa dạng sinh học cao và tỷ lệ loài đặc hữu lớn.
Trong rừng Hữu Liên, các tài liệu nghiên cứu từng ghi nhận dấu vết của hươu xạ, một trong những loài thú quý hiếm nhất gắn liền với núi đá vôi miền Bắc. Loài vật nhỏ bé ấy sống lặng lẽ sâu trong rừng, không dễ gặp, không dễ nhìn thấy. Giá trị của khu bảo tồn không nằm ở việc chắc chắn gặp được chúng, mà nằm ở việc biết rằng có một vùng rừng vẫn đang giữ cho chúng còn cơ hội tồn tại.
Cạnh khu dự trữ thiên nhiên, điểm du lịch cộng đồng Hữu Liên - Đồng Lâm là nơi người dân địa phương trực tiếp đón khách. Du lịch cộng đồng ở đây bắt đầu được khai thác từ năm hai nghìn không trăm mười bảy, khi khách du lịch bắt đầu biết đến thảo nguyên Đồng Lâm. Năm hai nghìn không trăm hai mươi, làng du lịch cộng đồng xã Hữu Liên được công nhận. Đến năm hai nghìn không trăm hai mươi bốn, mười chín chủ thể kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn đã được cấp quyền sử dụng nhãn hiệu chứng nhận Du lịch Đồng Lâm - Hữu Liên.
Điểm nổi tiếng nhất của Hữu Liên với du khách là Đồng Lâm. Theo Công viên địa chất Lạng Sơn, đây là danh thắng cách trụ sở UBND xã khoảng ba cây số về phía Bắc, có đồng cỏ rộng hàng trăm héc ta, dòng suối và núi đá vôi bao quanh. Vào mùa mưa, khoảng tháng bảy đến tháng mười, nước có thể dâng lên phủ cánh đồng cỏ, tạo ra một không gian như hồ nước giữa núi, phản chiếu bầu trời và những dãy núi đá vôi xung quanh. Cảnh đó không giống bất kỳ đâu khác ở Lạng Sơn.
Người Tày và Dao sinh sống ở Hữu Liên lưu giữ nhiều nét văn hóa bản địa. Nhà sàn mái ngói âm dương, ẩm thực địa phương, các làn điệu hát then, hát pá xoan và văn nghệ truyền thống là những gì các cơ sở homestay có thể tổ chức khi có đặt trước. Đây là du lịch cộng đồng theo đúng nghĩa: người dân bản địa là người đón khách, người nấu ăn, người biểu diễn và người hưởng lợi trực tiếp.
Hữu Liên đẹp vì còn nguyên vẹn. Giữa những vùng rừng đang dần thu hẹp, đây là nơi mà núi đá, rừng cây và con người địa phương vẫn đang sống cùng nhau theo cách hàng trăm năm qua họ từng sống.