Khu Di tích Căn cứ Tỉnh ủy Cần Thơ
Có những nơi ẩn mình trong thiên nhiên đến mức kẻ thù không thể tìm ra. Căn cứ Bà Bái là một trong những nơi như vậy.
Đầu tháng hai năm một nghìn chín trăm bảy mươi hai, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cần Thơ đưa ra quyết định sau khi khảo sát kỹ nhiều địa điểm. Họ chọn ấp Phương Quới B, xã Phương Bình, huyện Phụng Hiệp làm căn cứ thường trực. Lý do rất cụ thể: vùng này sâu trong vùng giải phóng, mạng kênh rạch dày đặc bao quanh khó tiến quân, dân địa phương ủng hộ tuyệt đối, và đặc biệt, đất ở đây là đất của bà Bái, một địa chủ địa phương, người đồng ý cho mượn.
Cái tên Căn cứ Bà Bái từ đó xuất hiện. Đây là điều đáng suy ngẫm: một căn cứ cách mạng được xây trên đất của một địa chủ, người mà về lý thuyết thuộc thành phần đối lập về giai cấp. Nhưng trong thực tế kháng chiến, ranh giới đó thường mềm hơn những gì sách vở mô tả. Đoàn kết dân tộc trong kháng chiến có sức mạnh vượt qua nhiều ranh giới xã hội.
Cả nhà hãy nhìn vào hệ thống kênh bao quanh căn cứ. Bốn con kênh: kinh xáng Lái Hiếu, kinh Cả Cường, kinh Rạch Cũ, kinh Bà Bái. Bốn lá chắn nước tự nhiên. Xe tăng và xe thiết giáp Mê Một Một Ba của Việt Nam Cộng hòa không thể qua. Máy bay trực thăng nhìn từ trên xuống chỉ thấy màu xanh của rừng và kênh. Chiến binh cách mạng dùng xuồng nhỏ len lỏi qua kênh rạch, linh hoạt hơn bất kỳ phương tiện cơ giới nào.
Đây là bài học về lấy yếu thắng mạnh, về việc sử dụng địa hình đồng bằng sông Cửu Long như một vũ khí tự nhiên. Người Mỹ mang công nghệ quân sự hiện đại nhất thế giới vào đây. Nhưng những con kênh đào từ thời Pháp, những cánh đồng lúa ngập nước, những rừng tràm dày đặc, đã vô hiệu hóa rất nhiều lợi thế đó.
Từ căn cứ này, trong ba năm cuối kháng chiến từ năm một nghìn chín trăm bảy mươi hai đến năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, Tỉnh ủy Cần Thơ đã chỉ huy quân và dân tấn công theo ba mũi: quân sự, chính trị và binh vận. Trong tám tháng sau Hội nghị mang tên Đánh phá bình định, từ chính nơi này, quân và dân đã tiêu diệt hơn một trăm bảy mươi ba đồn bót, đánh chìm ba mươi mốt chiến hạm, phá hủy một trăm lẻ tư xe thiết giáp, hạ và phá hai mươi sáu máy bay. Hơn năm mươi ấp chiến lược được giải phóng, mang lại tự do cho hơn một trăm hai mươi nghìn người dân. Rồi Tổng tiến công Mùa Xuân năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm diễn ra, và căn cứ này là một phần của bộ máy chỉ huy chiến dịch tấn công Cần Thơ và Vị Thanh.
Sau ngày ba mươi tháng tư năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, căn cứ để lại cho hòa bình. Ngày hai mươi bảy tháng tư năm một nghìn chín trăm chín mươi, Bộ Văn hóa Thông tin công nhận đây là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia. Từ năm hai nghìn lẻ tư, Nhà nước đầu tư hơn hai tỷ hai trăm triệu đồng phục dựng các hạng mục: nhà ở Tỉnh ủy, hầm bí mật, đường giao liên, lễ đài, bia ghi danh, nhà trưng bày.
Khi đứng trong nhà ở Tỉnh ủy phục dựng, cả nhà hãy quan sát nội thất giản dị: bàn gỗ, giường tre, đèn dầu. Đây là không gian làm việc của Bí thư và Thường vụ Tỉnh ủy trong những năm tháng chiến tranh. Không có tiện nghi. Không có điện. Không có thông tin liên lạc tức thời. Chỉ có quyết tâm và mạng lưới con người.
Một điều đặc biệt mà không phải ai cũng biết: Khu Di tích Căn cứ Tỉnh ủy Cần Thơ và Khu Bảo tồn Thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng cùng nằm trên địa bàn xã Phương Bình. Một xã nhỏ ở huyện Phụng Hiệp cũ, nhưng sở hữu cùng lúc hai di sản cấp quốc gia: một là chứng tích của cuộc kháng chiến, một là báu vật thiên nhiên. Hiếm xã nào ở đồng bằng sông Cửu Long có điều này.
Đứng bên bờ kinh Bà Bái buổi sáng sớm, khi mặt nước còn phủ sương, cả nhà sẽ thấy khung cảnh gần như không thay đổi so với hơn năm mươi năm trước. Cùng dòng kênh ấy, cùng màu xanh rừng tràm ấy, cùng tiếng chim khuya ấy. Chỉ khác một điều: bây giờ, chúng ta đứng đây tự do.