Khu di tích Hàm Rồng – Thanh Hóa
Có những nơi mà núi, sông, lịch sử và ký ức kháng chiến cùng nằm chung trong một không gian. Hàm Rồng là một trong những nơi như thế.
Khu di tích Hàm Rồng nằm bên sông Mã, tại phường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa, cách trung tâm thành phố khoảng ba đến bốn cây số về phía bắc, trên trục Quốc lộ 1A. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, đây là quần thể gắn với những chiến công của quân và dân Thanh Hóa trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đặc biệt quanh nhiệm vụ bảo vệ cầu Hàm Rồng, tuyến giao thông bắc qua sông Mã.
Cả nhà nhìn về phía cây cầu đó.
Cầu Hàm Rồng bắc qua sông Mã, là điểm nhấn của quần thể. Báo Thanh Hóa ghi cầu được người Pháp xây dựng năm một nghìn chín trăm linh tư, bị phá năm một nghìn chín trăm bốn mươi sáu trong bối cảnh tiêu thổ kháng chiến chống Pháp, và được xây dựng lại năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai. Chính chiếc cầu này là mục tiêu của hàng trăm trận ném bom trong kháng chiến chống Mỹ. Cầu là tuyến huyết mạch nối Bắc vào Nam. Giữ được cầu là giữ được mạch vận chuyển chi viện cho tiền tuyến. Đó là lý do Hàm Rồng trở thành biểu tượng của ý chí bảo vệ quê hương.
Tên Hàm Rồng gắn với hình thế núi. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, núi Hàm Rồng, tên cũ là Đông Sơn, chạy men theo hữu ngạn sông Mã với hình thế uốn lượn, phần cuối phình ra như đầu rồng. Cái tên không phải do ai đặt trong một ngày, mà là cách người dân sống bên sông nhìn về ngọn núi qua nhiều đời.
Nhìn qua sông về phía bắc, cả nhà sẽ thấy núi Ngọc, còn gọi là núi Châu Phong. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, cảnh quan rồng và ngọc đối diện nhau qua sông Mã là nét đặc trưng tạo nên vẻ đẹp của không gian Hàm Rồng.
Trên dãy núi Rồng, điểm đặc biệt nhất là đồi C4.
Đồi C4 là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia, nằm trong dãy núi Rồng, cách cầu Hàm Rồng khoảng năm trăm mét. Đây là trận địa gắn liền với những chiến công bảo vệ cầu Hàm Rồng trong kháng chiến chống Mỹ. Tài liệu của thành phố Thanh Hóa ghi di tích được công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia từ năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm. Khi đứng ở đồi C4, cả nhà có thể hiểu hơn về ý nghĩa giáo dục của nơi này: không phải để kể lại chiến thuật hay con số, mà để nhớ rằng những con người bình thường đã bám trụ và giữ gìn đất này.
Sườn núi Cánh Tiên, còn gọi là đồi Quyết Thắng, có dòng chữ "Quyết thắng" in lên sườn núi. Đó là biểu tượng tinh thần in vào phong cảnh, nhìn thấy từ xa.
Trong quần thể Hàm Rồng còn có động Long Quang và động Tiên Sơn. Động Long Quang còn được gọi là hang Mắt Rồng vì có hai cửa hai bên như hai mắt rồng. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, bên trong động còn có thơ chữ Hán thời Hậu Lê ca ngợi thắng cảnh núi Rồng và sông Mã. Động Tiên Sơn được mô tả có nhiều tầng, nhũ đá tạo hình gợi nhiều liên tưởng. Các tên gọi như "Hoa quả sơn" hay "Hội bàn đào tiên" trong động là cách liên tưởng du lịch dân gian gắn với hình dáng nhũ đá, không phải tên gọi chính thức hoặc sự kiện lịch sử.
Khu vực còn có làng cổ Đông Sơn, mang tên của một nền văn hóa khảo cổ nổi tiếng. Quy hoạch bảo tồn Hàm Rồng đã đề ra định hướng cải tạo làng truyền thống Đông Sơn và phát triển công viên khảo cổ dọc bờ sông Mã. Bên cạnh đó còn có Thiền viện Trúc Lâm Hàm Rồng và Đền thờ Bà mẹ Việt Nam anh hùng và các Anh hùng liệt sĩ tỉnh Thanh Hóa.
Trong quần thể còn có nhà trưng bày mang tên "Hàm Rồng thắng tích", nơi lịch sử khu di tích được kể lại theo chiều sâu, từ thời Đông Sơn qua những năm tháng bom đạn cho đến hôm nay.
Khu di tích Hàm Rồng là nơi nhiều lớp thời gian cùng hiện diện một lúc. Cảnh quan sông Mã và hình thế núi Rồng núi Ngọc đối nhau qua dòng nước. Lớp khảo cổ Đông Sơn nằm dưới chân. Những chiến công giữ cầu in trên từng vách đá đồi C4. Và tiếng sông vẫn chảy, như chưa có gì thay đổi.
Đứng bên sông Mã nhìn về cây cầu cũ, cả nhà sẽ hiểu vì sao người Thanh Hóa gọi Hàm Rồng là ký ức sống của mình.