Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng
Trên một cù lao nhỏ giữa sông Hậu, có một ngôi nhà sàn lót ván gỗ thao lao đứng yên qua bao mùa lũ. Từ ngôi nhà đó, một đứa trẻ bước ra, trở thành thợ máy, tù nhân, nhà cách mạng, rồi là Chủ tịch nước. Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng ở Cù lao Ông Hổ kể câu chuyện đó, không bằng lời mà bằng ngôi nhà, bằng hiện vật, bằng không gian yên tĩnh trên mảnh đất đã sinh ra ông.
Đây là Di tích Quốc gia đặc biệt, tọa lạc tại ấp Mỹ An hai, xã Mỹ Hòa Hưng, tỉnh An Giang. Riêng việc vượt sông Hậu bằng phà để đặt chân lên cù lao này đã là một trải nghiệm đặc biệt, trước khi cả nhà bước vào bất kỳ ngôi nhà nào.
Chủ tịch Tôn Đức Thắng sinh ngày hai mươi tháng tám năm một nghìn tám trăm tám mươi tám tại chính nơi này, trong một gia đình nông dân. Cha ông là cụ Tôn Văn Đề, mẹ là bà Nguyễn Thị Dị. Năm một nghìn chín trăm lẻ sáu, sau khi học xong bậc tiểu học ở Long Xuyên, ông lên Sài Gòn học nghề thợ máy rồi làm việc tại xưởng Ba Son. Từ một người thợ máy trẻ ở xưởng tàu Sài Gòn, qua hàng chục năm hoạt động cách mạng và tù đày tại Côn Đảo, cho đến khi đất nước thống nhất, ông trở thành Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đầu tiên tại kỳ họp Quốc hội khóa sáu năm một nghìn chín trăm bảy mươi sáu.
Điểm dừng đầu tiên là Đền tưởng niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng, khởi công năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy và khánh thành năm một nghìn chín trăm chín mươi tám, nhân dịp kỷ niệm một trăm mười năm ngày sinh Bác Tôn. Đền có mặt bằng tổng thể một nghìn sáu trăm mét vuông, kiến trúc chính đặt trên nền cao với bốn hướng đều có lối vào. Đây là không gian trang nghiêm nơi các đoàn đến viếng và dâng hương tưởng nhớ ông.
Tiếp theo là Nhà trưng bày thân thế và sự nghiệp. Hơn một trăm hình ảnh, tư liệu và hiện vật dẫn cả nhà đi qua từng chặng: từ quê hương Long Xuyên, nghề thợ ở Ba Son, hoạt động cách mạng, đến những năm tháng bị kết án và lưu đày tại Côn Đảo. Phần trưng bày về mười lăm năm tù khổ sai ở Côn Đảo là một không gian riêng, nơi cả nhà có thể dừng lại và cảm nhận sức chịu đựng của một con người trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.
Trái tim của khu di tích chính là Nhà lưu niệm thời niên thiếu. Cụ Tôn Văn Đề xây ngôi nhà này năm một nghìn tám trăm tám mươi bảy, kiểu nhà sàn, lót ván gỗ thao lao để thích ứng với mùa lũ, diện tích một trăm năm mươi sáu mét vuông. Chủ tịch Tôn Đức Thắng ra đời và sống thời thơ ấu tại đây từ năm một nghìn tám trăm tám mươi tám đến năm một nghìn chín trăm lẻ sáu. Bước lên sàn gỗ thao lao, nghe tiếng ván cũ dưới chân, cả nhà có thể hình dung không gian tuổi thơ của một đứa trẻ sông nước Nam Bộ, chưa biết mình sẽ đi đến đâu.
Ngoài trời, chiếc máy bay YAK bốn mươi đậu trong khuôn viên chính là chuyên cơ đã đưa Bác Tôn từ Hà Nội vào Sài Gòn để dự lễ mít tinh mừng chiến thắng ngày ba mươi tháng tư năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm. Bên cạnh đó là mô hình ngôi nhà của Bác Tôn ở căn cứ kháng chiến Thái Nguyên và chiếc xe đưa đón ông đi làm việc ở Hà Nội, những hiện vật nối liền các chặng đường khác nhau trong một cuộc đời dài hơn cả thế kỷ.
Câu chuyện của Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng là câu chuyện về một con người cụ thể, không phải hình tượng trừu tượng. Ngôi nhà sàn năm một nghìn tám trăm tám mươi bảy, xưởng Ba Son, những năm dài Côn Đảo, chiếc YAK bốn mươi của ngày ba mươi tháng tư, tất cả nối lại thành một đường đời. Và đường đời đó bắt đầu từ một cù lao nhỏ giữa sông Hậu, nơi mỗi mùa nước lên, ván gỗ thao lao vẫn còn đó, lặng lẽ giữ lại dấu chân thuở ban đầu.