Làng nghề bánh tráng phơi sương Trảng Bàng
Cả nhà ơi, hôm nay chúng ta không đến một khu du lịch có cổng bán vé, có sơ đồ tham quan và biển chỉ đường. Chúng ta đến một làng nghề.
Và đây không phải bất kỳ làng nghề nào. Nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm hai nghìn không trăm mười lăm. Quyết định ký ngày mười ba tháng mười năm đó mang số ba nghìn bốn trăm sáu mươi lăm. Nghề này được ghi nhận thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống.
Nhưng điều khiến bánh tráng phơi sương Trảng Bàng trở nên đặc biệt không phải tờ giấy công nhận. Đó là cái quy trình chỉ có thể làm được ở đây, với khí hậu Trảng Bàng.
Người địa phương có câu: ngày nhiều nắng, đêm lắm sương. Và chính cái đặc điểm khí hậu đó tạo ra một chiếc bánh không nơi nào làm được giống.
Quy trình bắt đầu từ gạo. Gạo được ngâm, xay thành bột, pha với nước và muối. Bột được tráng mỏng trên mặt vải căng qua nồi nước sôi. Theo Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, bánh Trảng Bàng thường được tráng hai lớp. Đó là lý do bánh đủ dai và dẻo để cuốn mà không cần nhúng nước.
Sau khi tráng, bánh được phơi nắng cho khô. Rồi nướng sơ trên lò, nhiên liệu truyền thống là vỏ đậu phộng. Bánh chỉ nướng đến khi nổi bong bóng nhỏ và chuyển màu trắng đục, không nướng quá chín.
Đến đây thì giống với nhiều loại bánh tráng khác. Điều làm bánh Trảng Bàng trở thành di sản là bước tiếp theo.
Khi sương bắt đầu xuống, đêm hoặc rạng sáng, người làm nghề đưa bánh ra phơi sương. Không phải để ngoài cả đêm, mà phải canh đúng lúc: vừa đủ thấm sương rồi xếp lại ngay. Thiếu sương bánh khô và cứng. Thừa sương bánh ướt và mất ngon. Cái khoảnh khắc quyết định đó đòi hỏi kinh nghiệm của nhiều năm. Không thể học từ sách. Chỉ có thể học từ người đi trước.
Thành phẩm của cái quy trình đi qua nắng, lửa và sương đó là một chiếc bánh mềm, dẻo, có thể cuốn thịt luộc và rau rừng thành một cuốn tươi mà không cần nhúng nước, không cần chờ đợi gì thêm.
Làng nghề hiện phân bố rải rác theo nhiều khu phố: Lộc Du, Gia Huỳnh, Lộc An, Lộc Thành thuộc phường Trảng Bàng; Lộc Trác thuộc phường Gia Lộc; An Thành thuộc phường An Tịnh. Báo Tây Ninh đã ghi nhận những tên này. Đây không phải một điểm tập trung mà là một mạng lưới nhà dân, mỗi hộ có lò, có phên, có người làm, có câu chuyện riêng.
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ghi nhận một số cơ sở cho phép khách xem quy trình, thậm chí tự tay thử tráng bánh dưới hướng dẫn của nghệ nhân. Đây là trải nghiệm rất được khách quan tâm, đặc biệt với trẻ em và người chưa từng thấy quy trình làm bánh thủ công.
Khi đứng trong một lò bánh Trảng Bàng, cả nhà sẽ nghe tiếng bột sôi, thấy khói nhẹ từ vỏ đậu phộng, thấy phên tre phơi nắng và mùi bánh nướng đặc trưng. Đó là những âm thanh và mùi vị mà người dân Trảng Bàng đã sống cùng qua nhiều thế hệ.
Và khi cầm trên tay một chiếc bánh mềm dẻo, cuốn vào rau rừng và thịt luộc, cả nhà đang cầm trên tay không chỉ một món ngon. Đó là câu chuyện về khí hậu, về đất, về đôi tay, về kiên nhẫn. Câu chuyện của Trảng Bàng.