Khu di tích lịch sử Ngã tư Đức Hòa
Có những ngã tư không chỉ là điểm giao nhau của những con đường.
Ngã tư Đức Hòa, một điểm trên bản đồ của tỉnh Long An cũ, nay thuộc xã Đức Hòa, tỉnh Tây Ninh, là một trong những nơi như vậy. Ở đây có điểm giao của hai con đường tỉnh. Nhưng quan trọng hơn, đây là nơi giao nhau của nhiều lớp lịch sử đau thương và kiên cường kéo dài từ năm một nghìn chín trăm ba mươi đến tận sau này.
Câu chuyện bắt đầu từ ngày bốn tháng sáu năm một nghìn chín trăm ba mươi.
Sáng hôm đó, khoảng năm nghìn người dân Đức Hòa đổ về ngã tư này. Họ là nông dân, là người lao động, là những người đã chịu đựng sưu cao thuế nặng và đàn áp của chính quyền thực dân quá lâu. Dưới sự lãnh đạo của Châu Văn Liêm và Võ Văn Tần, họ tập hợp trước dinh quận để biểu tình đòi quyền lợi.
Cuộc biểu tình bị đàn áp bằng bạo lực. Châu Văn Liêm cùng nhiều người khác ngã xuống ngay hôm đó. Võ Văn Tần bị bắt sau đó và hy sinh trong ngục tù. Nhưng tinh thần đấu tranh của họ không kết thúc ở ngã tư này.
Mười một năm sau, năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt, thực dân Pháp lập đài xử bắn ngay tại khu vực này để hành quyết các chiến sĩ Nam Kỳ khởi nghĩa của quận Đức Hòa. Cùng một nơi, thêm một lớp máu.
Hôm nay, Ngã tư Đức Hòa là di tích lịch sử cấp quốc gia, được công nhận từ năm một nghìn chín trăm tám mươi chín. Trong khuôn viên còn lưu giữ tượng đài đồng chí Võ Văn Tần, phù điêu Châu Văn Liêm, khu đài xử bắn và tưởng niệm các chiến sĩ Nam Kỳ khởi nghĩa, nhà dinh quận Đức Hòa, hệ thống lô cốt và hầm. Mỗi công trình là một chứng tích vật chất của một giai đoạn cụ thể.
Khu di tích nằm ở xã Đức Hòa, tỉnh Tây Ninh ngày nay. Trong các tài liệu lịch sử cũ, nơi này được ghi là thị trấn Đức Hòa, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An.
Khi đứng trước phù điêu Châu Văn Liêm hoặc tượng đài Võ Văn Tần, các bạn đang đứng trước hình ảnh của những người không xuất thân từ hoàng tộc hay quân đội lớn. Họ là những người dân bình thường của vùng đất Long An, đứng dậy trong thời điểm khó khăn nhất.
Và ngã tư này, vốn chỉ là điểm giao nhau của hai con đường tỉnh nhỏ, đã trở thành nơi nhiều thế hệ người Đức Hòa trở về để tưởng nhớ.
Cả nhà ơi, đứng ở đây, nhìn lên tượng đài và phù điêu giữa buổi sáng yên tĩnh, người ta thường hiểu ra một điều thật giản dị: những con người làm nên lịch sử ở ngã tư này chẳng khác gì mấy so với người đứng bên cạnh mình hôm nay.