Làng đá mỹ nghệ Non Nước
Dưới chân Ngũ Hành Sơn, có một làng mà tiếng đục không bao giờ dứt.
Ngũ Hành Sơn là cụm năm ngọn núi đá cẩm thạch vươn lên giữa vùng đất ven biển Đà Nẵng. Từ lâu, người làng Non Nước đã nhận ra rằng thứ đá quý giá nhất không phải nằm sâu trong lòng núi, mà nằm ngay ở chính những khối đá họ tìm được, mang về, và đặt lên bàn tay người thợ.
Làng đá mỹ nghệ Non Nước là làng nghề lâu đời, nằm ngay dưới chân dãy Ngũ Hành Sơn. Nghề điêu khắc đá ở đây đã được nhà nước công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, một danh hiệu không phải dành cho địa điểm mà dành cho kỹ nghệ sống trong đôi tay người thợ.
Và kỹ nghệ đó truyền từ đời này sang đời khác mà không cần giấy tờ.
Cả nhà hãy hình dung một buổi sáng ở làng Non Nước. Tiếng đục chạm vào đá vang lên từ nhiều hướng, không đều nhau, không cùng nhịp, nhưng hòa lại thành một thứ âm thanh đặc trưng chỉ nơi này mới có. Bụi đá trắng mịn bay lên rồi lắng xuống trên các mái tôn, trên đường làng, trên bàn tay người thợ. Không ai vội. Mỗi nhát đục là một quyết định. Sai một nhát, cả khối đá thay đổi.
Vật liệu chính là đá cẩm thạch, loại đá mịn, đủ cứng để chạm khắc chi tiết, đủ mềm để người thợ lành nghề tạo ra đường nét tinh tế. Từ một khối đá thô, qua nhiều ngày làm việc kiên nhẫn, tay nghề người thợ có thể tạo ra một bức tượng Phật, một con rồng, một cành mai, hay bất cứ hình dáng nào gia chủ muốn gửi gắm vào đá.
Điều làm nghề này khác với các làng nghề thủ công khác là không thể sửa sai bằng cách đắp thêm. Đá chỉ bớt đi, không thêm lại. Người thợ phải thấy hình dáng cuối cùng trong tảng đá trước khi bắt đầu. Đó là một loại tư duy đặc biệt, vừa kỹ thuật vừa nghệ thuật, vừa kiên nhẫn vừa quyết đoán.
Không phải ai cũng có thể học được.
Đứng trong làng Non Nước, cả nhà sẽ thấy đủ loại sản phẩm bày dọc hai bên đường. Tượng lớn, tượng nhỏ, bình hoa, tấm phù điêu, những con thú cách điệu. Có sản phẩm vừa hoàn thành còn thơm mùi đá tươi. Có sản phẩm đã đứng đó từ lâu, bề mặt bắt đầu rêu phong theo thời gian và hơi biển.
Vì gần biển, không khí ở đây mang vị mặn. Và đá cẩm thạch trong không khí ấy có một màu sắc riêng, không hoàn toàn trắng, không hoàn toàn xám, mà là màu của thời gian và muối biển quyện vào nhau.
Làng nghề Non Nước tồn tại ở vùng đất này không phải vì nguồn nguyên liệu từ núi đá bên cạnh, cũng không phải vì chính sách bảo tồn. Làng tồn tại vì người thợ vẫn muốn làm. Vì mỗi sáng vẫn có người ngồi xuống trước khối đá, nhìn vào đó, và bắt đầu gõ.
Đó là thứ không thể di chuyển đến nơi khác, không thể phục dựng, không thể nhân rộng bằng máy móc.
Khi rời làng Non Nước, thứ cả nhà mang về không phải chỉ là tượng đá. Đó là hình ảnh của một người thợ đang ngồi yên, tay cầm đục, mắt nhìn vào đá, và trong đầu đã thấy rõ hình dáng chưa ai nhìn thấy.