Làng rau Trà Quế
Cả nhà đang đặt chân vào một ngôi làng vừa được thế giới công nhận. Ngày mười bốn tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, tại lễ trao giải ở thành phố Cartagena de Indias, Colombia, Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc, gọi tắt là UN Tourism, công bố danh sách năm mươi lăm Làng Du lịch Tốt nhất Thế giới. Trà Quế có tên trong danh sách đó, và là đại diện duy nhất của Việt Nam trúng giải năm ấy.
Trà Quế là làng rau hữu cơ truyền thống hơn bốn trăm năm, bao quanh bởi sông Cổ Cò và đầm Trà Quế, cách phố cổ Hội An khoảng ba cây số. Làng có mười tám héc ta đất trồng rau, hai trăm lẻ hai hộ dân với ba trăm hai mươi sáu lao động.
Câu hỏi là: tại sao một làng rau nhỏ lại được thế giới vinh danh? Bí quyết nằm ở dòng sông kia, sông Cổ Cò. Cả nhà nhìn xuống nước xem có rong rêu xanh nổi lên không? Đó chính là phân bón vàng của Trà Quế. Mỗi sáng sớm, nông dân vớt rong rêu từ sông Cổ Cò, phơi khô, ủ với đất, rồi bón vào gốc rau. Đây là phương pháp hữu cơ hoàn toàn, không hóa chất, đã được sử dụng liên tục trong hơn bốn trăm năm.
Người ta đã thử trồng giống rau Trà Quế ở nhiều nơi khác, nhưng không nơi nào cho ra hương vị giống. Vì thiếu sự kết hợp bốn yếu tố: đất phù sa pha cát đặc trưng của vùng cù lao sông Thu Bồn, khí hậu ôn hòa quanh năm, nước ngầm sạch, và đặc biệt là rong rêu sông Cổ Cò. Yếu tố thứ tư không thể tái tạo ở nơi nào khác.
Tên Trà Quế có hai cách giải thích: rau ở đây thơm như trà và như quế, hai loại gia vị thơm bậc nhất; hoặc làng nằm gần đầm Trà Quế có nhiều cây trà và cây quế hoang dã. Cả hai cách giải thích đều được người dân kể lại, cả nhà nghe xong cũng có thể kể lại cả hai.
Làng trồng khoảng ba mươi loại rau, chủ yếu là rau thơm: húng quế, húng láng, kinh giới, tía tô, ngò gai, ngò rí, hành lá, sả, bạc hà, ngổ, diếp cá. Tất cả các nhà hàng trong phố cổ Hội An đều đặt rau từ làng này. Tô Cao Lầu đặc trưng của Hội An, bát Mỳ Quảng, chiếc bánh xèo gói rau, tất cả phải có rau Trà Quế tươi mới đúng vị. Trà Quế đã góp phần tạo nên hương vị đặc trưng của ẩm thực Hội An.
Bây giờ cả nhà chuẩn bị trải nghiệm Một ngày làm nông dân. Các bạn sẽ được phát áo nâu và nón lá, trang phục truyền thống của nông dân Việt từ hàng nghìn năm. Sau đó nông dân thật của Trà Quế sẽ hướng dẫn: xới đất bằng cuốc gỗ, gieo hạt, tưới rau bằng gàu tre vẩy nước theo nhịp đặc trưng, bón rong rêu vào gốc rau, và cuối cùng là hái rau cho bữa ăn trưa.
Bữa ăn cuối tour là với chính những loại rau cả nhà vừa hái, không thể tươi hơn được nữa. Nếu sau tour cả nhà muốn thư giãn, có thể thử massage chân thảo dược với lá thuốc địa phương, dịch vụ đặc trưng của Trà Quế.
Trong làng còn có giếng đá Champa, một di tích hiếm hoi còn lại của người Champa trong khu vực Hội An. Chiếc giếng đá đào từ thời Champa vẫn còn nước ngọt sau hàng trăm năm. Khi đào đất trồng rau, đôi khi nông dân vẫn tìm thấy mảnh gốm Champa cổ, minh chứng cho lớp lịch sử sâu hơn của vùng đất này.
Có một thực tế lịch sử thú vị về dòng sông bên cạnh: sông Cổ Cò ngày nay chỉ còn là kênh nhỏ với rong rêu phong phú. Nhưng vào thế kỷ mười bảy, đây từng là con sông nối Hội An với Đà Nẵng, tuyến giao thông thủy quan trọng bậc nhất miền Trung. Sau thế kỷ mười tám, sông bị bồi lấp dần. Chính sự bồi lấp đó đã để lại lớp rong rêu phong phú ngày nay. Nghịch lý là sự co lại của con sông đã tạo ra bí quyết phân bón đặc biệt của làng rau.
Trà Quế nhỏ nhắn, giản dị, nhưng mang trong lòng bốn thế kỷ bí quyết của đất và nước. Đứng ở đây, giữa màu xanh của những luống rau, mùi hương húng quế và kinh giới bay trong gió, cả nhà sẽ hiểu tại sao thế giới cúi đầu trước một ngôi làng nhỏ bên dòng kênh xanh rêu.