Lán Nà Lừa
Ở sườn núi Nà Nưa, dưới chân dãy núi Hồng, cách trung tâm làng Tân Lập chỉ khoảng năm trăm mét, có một căn lán nhỏ. Nhỏ đến mức nhiều người lần đầu đến đây ngạc nhiên: đây thôi sao?
Đây thôi, nhưng câu chuyện thì không nhỏ.
Căn lán mà cả nhà đang tìm hiểu là Lán Nà Nưa, còn có tên gọi khác là Lán Nà Lừa. Theo Khu du lịch Tân Trào và Cơ sở dữ liệu ngành Du lịch Việt Nam, đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và làm việc từ cuối tháng Năm năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm cho đến ngày hai mươi hai tháng Tám năm đó. Gần ba tháng trời. Ba tháng chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.
Trước khi nói về những gì xảy ra bên trong lán, hãy để cả nhà hiểu vì sao lán được đặt ở đây.
Theo Khu du lịch Tân Trào, vị trí được chọn theo nguyên tắc chiến khu: gần nguồn nước, gần dân, xa đường quốc lộ, thuận đường tiến, tiện đường thoái. Bốn yêu cầu ngắn gọn ấy phản ánh cả một tư duy quân sự và bảo mật của thời kỳ bí mật. Căn lán phải ở trong rừng đủ để che giấu, nhưng không quá xa dân để không mất liên lạc. Không thể thấy từ đường quốc lộ, nhưng phải dễ rút lui khi cần.
Về kiến trúc, lán được dựng theo kiểu nhà sàn của đồng bào miền núi. Cột bằng thân cây chôn xuống đất. Rui mè bằng tre nứa. Mái lợp lá gồi. Chỉ có hai gian nhỏ: gian trong là chỗ nghỉ, gian ngoài là nơi làm việc và tiếp khách.
Mỗi khi cả nhà nhìn vào hai gian nhỏ ấy, hãy nghĩ đến quy mô của những gì được hoạch định từ chỗ ngồi đó. Hội nghị cán bộ toàn khu họp ngày bốn tháng Sáu năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm ngay tại đây, theo nguồn Khu du lịch Tân Trào. Hội nghị để củng cố căn cứ địa cách mạng, thành lập khu giải phóng, thống nhất các lực lượng vũ trang thành quân giải phóng, và chuẩn bị cho hội nghị toàn quốc của Đảng.
Tháng Bảy năm đó, ngày mười sáu, một nhóm quân Đồng Minh với mật danh Con nai nhảy dù xuống Tân Trào. Khu du lịch Tân Trào ghi cụm lán trong rừng Nà Nưa có cả Lán Đồng Minh, nơi ghi dấu sự hợp tác giữa Mặt trận Việt Minh và phái đoàn quân Đồng Minh. Cạnh đó còn có Lán Điện Đài, nơi thông tin liên lạc, và Lán Cảnh vệ.
Từ ngày mười ba đến mười lăm tháng Tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, Hội nghị cán bộ toàn quốc của Đảng họp trong khu rừng Nà Nưa. Và quyết định tại hội nghị đó là phát động toàn dân tổng khởi nghĩa. Chỉ ba ngày sau, tại Cây đa Tân Trào, Quân lệnh số một được đọc vang và đoàn quân xuất phát.
Ngày hai mươi hai tháng Tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, Chủ tịch Hồ Chí Minh rời lán, đi theo đường Đèo Khế, qua Cù Vân và Thái Nguyên về Hà Nội. Căn lán nhỏ trong rừng Nà Nưa đã hoàn thành vai trò lịch sử của mình.
Căn lán nhỏ trong rừng và những gì diễn ra ở đó là minh chứng cho một điều: lịch sử thường được quyết định ở những chỗ rất giản dị, rất kín đáo, rất khiêm tốn.