Sở chỉ huy chiến dịch Mường Phăng
Chúng ta đang đi vào rừng già Mường Phăng.
Không khí thay đổi ngay khi bước vào tán rừng, mát hơn, yên tĩnh hơn, mùi đất ẩm của rừng già. Cách thành phố Điện Biên Phủ hơn ba mươi cây số theo đường đèo dốc, bảy mươi ba héc ta rừng tự nhiên bao quanh khu này gần như còn nguyên vẹn từ thời chiến dịch.
Và đó chính là lý do nơi này được chọn.
Từ ngày ba mươi mốt tháng một đến ngày mười lăm tháng năm năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, một trăm lẻ năm ngày, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và toàn bộ Bộ Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ sống và làm việc trong khu rừng này. Họ điều hành từng đợt tấn công, từng quyết định lớn, từng cuộc điều chỉnh chiến lược, từ đây. Và trong suốt một trăm lẻ năm ngày đó, Pháp không bao giờ biết nơi này ở đâu.
Có ba lý do Mường Phăng được chọn: đủ gần để nắm tình hình chiến trường; rừng già dày đặc che khuất máy bay trinh sát và bom; và bảo đảm bí mật tuyệt đối. Nếu Pháp biết vị trí Sở Chỉ huy, một trận bom có thể kết thúc toàn bộ chiến dịch trong vài giây.
Chúng ta đến lán làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Đứng trước đây, cả nhà hãy nhìn và ước lượng diện tích. Mười tám mét vuông. Nhỏ hơn một phòng ngủ bình thường. Làm hoàn toàn bằng vật liệu khai thác từ rừng xung quanh: cây rừng, tre, luồng, lá móc, lá cỏ gianh. Bên ngoài được che thêm cỏ gianh để không lọt ánh sáng ra ban đêm. Nếu ánh đèn dầu lọt qua liếp nứa, máy bay trinh sát của Pháp sẽ thấy.
Từ căn lán mười tám mét vuông bằng cây rừng này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đưa ra một trong những quyết định quan trọng nhất của chiến dịch: thay đổi từ phương án "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc."
Cả nhà hiểu điều đó nghĩa là gì không? Ngay trước khi chiến dịch chính thức nổ ra, khi pháo đã được kéo vào vị trí và bộ đội đã sẵn sàng theo phương án cũ, Đại tướng nhận ra rằng phương án đó sẽ thất bại. Ông ra lệnh kéo toàn bộ pháo ra, bố trí lại hoàn toàn, theo phương án mới. Một quyết định gây sốc cho tất cả, nhưng là quyết định mà nhiều nhà quân sự thế giới sau này đánh giá là yếu tố then chốt của chiến thắng.
Quyết định đó được đưa ra trong căn lán này. Mười tám mét vuông, liếp nứa, cỏ gianh.
Bây giờ chúng ta vào đường hầm.
Đường hầm này dài khoảng bảy mươi đến một trăm mét, xuyên thẳng qua lòng núi. Cao một mét bảy mươi, người nào cao hơn một mét bảy sẽ phải cúi. Giữa hầm là phòng họp mười tám mét vuông và năm vị trí đặt máy thông tin liên lạc. Từ đây, Đại tướng và các tham mưu kết nối với tất cả các mặt trận. Hầm nối lán Đại tướng với lán Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái và lán cố vấn quân sự Vi Quốc Thanh của Trung Quốc.
Đi trong hầm này, cả nhà cảm nhận sự chật hẹp và tối tăm. Khoảng tối và hẹp bên dưới lòng núi đó là nơi những quyết định lớn nhất của chiến dịch được bàn thảo.
Khi ra khỏi hầm, chúng ta đến khu bếp. Đây là bếp Hoàng Cầm, một phát minh kỹ thuật của kháng chiến. Bếp thông thường có khói tỏa lên trời, máy bay trinh sát nhìn thấy khói từ trên cao là biết vị trí ngay. Bếp Hoàng Cầm giải quyết bằng cách dẫn ống khói chạy dưới đất qua nhiều ngách, rồi thoát ra ở xa, khói nguội và loãng đi trước khi ra ngoài.
Hàng chục nghìn bộ đội và dân công nấu ăn mỗi ngày trong vùng chiến dịch. Bếp Hoàng Cầm cho phép họ làm điều đó mà không lộ vị trí. Đây là ví dụ của một loại thông minh khác trong chiến tranh, không phải sức mạnh vũ khí, mà là sức sáng tạo.
Cả nhà thử so sánh hai nơi mà chúng ta đã thấy hôm nay. Hầm chỉ huy de Castries: hai mươi mét nhân tám mét, một trăm sáu mươi mét vuông, bê tông cốt thép, bao cát dày từ một đến hai mét, bốn xe tăng bảo vệ. Lán chỉ huy Võ Nguyên Giáp: mười tám mét vuông, cây rừng, tre, cỏ gianh.
Tướng Pháp ở trong pháo đài. Đại tướng Việt Nam ở trong căn lán bằng cây rừng.
Và kết quả của trận đánh, mọi người đều đã biết.
Người dân địa phương và du khách từ lâu gọi khu rừng này là "Rừng Đại tướng", đặc biệt sau khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời năm hai nghìn không trăm mười ba. Đây là tên dân gian, không phải tên chính thức. Nhưng nó nói lên tình cảm của người Điện Biên với vị tướng đã sống trong rừng của họ một trăm lẻ năm ngày và thay đổi lịch sử.
Trên đường ra, cả nhà đi chậm và nghe rừng. Cây cổ thụ, tiếng chim, không khí mát lạnh. Rừng này đã che chở cho những người đã thay đổi lịch sử. Và hôm nay, nó vẫn đứng đây.