Ngải Thầu, Y Tý
Sương trắng cuộn ngang lưng núi như một mặt biển. Ánh nắng đầu ngày chậm rãi đẩy mây xuống thung lũng Y Tý, ruộng bậc thang hiện ra từng nấc một, vàng dần theo nắng. Đó là khoảnh khắc nhiều người leo lên Ngải Thầu để đón.
Trước khi kể về mây, cả nhà cần biết một điều về địa giới hành chính. Ngải Thầu trước đây là một xã riêng thuộc huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Theo Nghị quyết 896 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày mười một tháng hai năm hai nghìn không trăm hai mươi, toàn bộ xã Ngải Thầu được nhập vào xã A Lù, hiệu lực từ ngày một tháng ba cùng năm. Ngày nay "Ngải Thầu" được dùng làm tên thôn và điểm địa danh, thuộc xã A Lù.
Báo Lào Cai cho biết thôn Ngải Thầu Thượng nằm dưới đỉnh Ma Cha Va, ở độ cao trên hai nghìn mét so với mực nước biển. Đây là bản người Mông, được tài liệu địa phương nhắc đến như một trong những bản người Mông cao nhất Việt Nam.
Khu vực rộng hơn, gồm xã Y Tý kề bên và xã A Lù, là không gian sinh sống lâu đời của người Hà Nhì và người Mông. Báo Lào Cai mô tả Y Tý là xã vùng cao Bát Xát, ở độ cao trên hai nghìn mét, với người Hà Nhì là cư dân chính, sinh hoạt theo nhịp mùa vụ.
Điều khiến cả vùng được biết đến nhiều nhất hôm nay là mây. Vào những sáng trời quang sau mưa hoặc khi không khí lạnh tràn về, mây trắng ngưng tụ trong các khe núi. Nhìn từ Ngải Thầu, biển mây trải rộng dưới chân, các đỉnh cao hơn nhô lên như những hòn đảo. Báo Lào Cai cho biết thời điểm lý tưởng để quan sát mây thường từ năm giờ ba mươi đến tám giờ sáng. Mùa mây dày nhất là mùa khô lạnh, từ tháng chín đến tháng tư năm sau.
Khi mây tan, cảnh quan bên dưới hiện ra: ruộng bậc thang xếp tầng, nếp nhà trình tường của người Hà Nhì, và những thửa nương trồng ngô, lúa, thảo quả. Khu vực này khí hậu ôn đới, quanh năm mây mù. Mùa đông đôi khi có băng giá, những mái nhà trình tường phủ trắng, hơi thở người và hơi thở núi hòa vào nhau thành một làn khói mỏng.
Mây ở Ngải Thầu không phải để bắt giữ. Mây đến rồi tan theo gió núi, từng lớp lần lượt kéo qua vách đá, rồi buông xuống thung lũng phía dưới như tấm lụa mỏng được thả ra. Và cả nhà đứng trên đó, trên hai nghìn mét, giữa bầu trời và mặt đất, lặng nhìn mây đi tiếp.