Nhà hát Lớn Hà Nội
Sáng mười chín tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, Hà Nội rực cờ đỏ sao vàng.
Lúc mười một giờ trưa, khoảng hai trăm nghìn người dân đổ ra quảng trường trước Nhà hát Lớn. Buổi tập hợp bắt đầu bằng nghi lễ chào cờ và hát bài "Tiến quân ca" của nhạc sĩ Văn Cao. Sau bài phát biểu, đám đông không giải tán. Họ chia thành các đoàn lớn, toả ra khắp thành phố chiếm các cơ quan đầu não: Phủ Khâm sai Bắc Kỳ, Toà Thị chính, Trại Bảo an binh. Đến cuối ngày, Việt Minh giành được chính quyền tại Hà Nội.
Bài "Tiến quân ca" ấy, hơn một năm sau trở thành Quốc ca Việt Nam.
Đó là lý do không gian trước mặt cả nhà có tên Quảng trường Cách mạng Tháng Tám từ năm một nghìn chín trăm chín mươi tư. Và đó cũng là lý do Nhà hát Lớn không chỉ là một công trình kiến trúc.
Nhưng câu chuyện xây dựng của nó cũng rất đáng kể.
Năm một nghìn tám trăm chín mươi chín, Hội đồng thành phố Hà Nội đề xuất xây một nhà hát cho cộng đồng người Pháp. Ngày bảy tháng sáu năm một nghìn chín trăm lẻ một, lễ khởi công diễn ra. Hai hãng thầu Travary và Savelon đứng thầu, kiến trúc sư Broyer và Harlay thiết kế, dựa trên mẫu Nhà hát Opéra Garnier ở Paris nhưng thu nhỏ lại và điều chỉnh cho khí hậu nhiệt đới.
Một vấn đề ngay lập tức: khu đất là vũng lầy ven hồ. Để có móng vững, kỹ sư cho đóng ba mươi lăm nghìn cây cọc tre Việt Nam xuống đất, sau đó đổ một lớp bê tông dày chín mươi centimet. Hàng vạn cây tre đó vẫn còn nằm dưới móng nhà hát đến hôm nay.
Chi phí lên đến hai triệu franc, số tiền cực lớn vào đầu thế kỷ hai mươi. Báo chí Pháp đã tranh cãi việc xây nhà hát quá xa hoa cho một thuộc địa. Nhưng người ta vẫn tiếp tục xây.
Năm một nghìn chín trăm mười một, nhà hát hoàn thành sau gần mười năm.
Cả nhà nhìn mặt tiền: cột Ionic, cột Corinthien, ban công đá, tượng các nữ thần nghệ thuật, mái mansard kiểu Pháp. Phong cách này gọi là Tân cổ điển và Tân baroque, là phong cách kiến trúc Beaux-Arts Pháp cuối thế kỷ mười chín. Nếu ai đã đến Paris và nhìn thấy Opéra Garnier, cả nhà sẽ thấy ngay sự tương đồng. Cùng triết lý. Khác tỷ lệ.
Vào bên trong, cầu thang đôi đá cẩm thạch dẫn lên Foyer, sảnh khán phòng. Đèn chùm pha lê, gương lớn, thảm đỏ. Kiểu phòng chờ của một nhà hát opera Pháp cuối thế kỷ mười chín. Đây là không gian được chụp ảnh nhiều nhất khi khách vào tham quan.
Khán phòng chính hình móng ngựa, tám trăm bảy mươi ghế, ba tầng ban công, mái vòm với đèn chùm trung tâm. Giới chuyên môn đánh giá khán phòng này có âm thanh tự nhiên rất tốt. Nhiều nhạc sĩ quốc tế nói khán phòng "nói thay cho họ" khi biểu diễn.
Còn hai sự kiện lịch sử nữa gắn với nhà hát.
Ngày mười bảy tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, hai ngày trước Tổng khởi nghĩa, tại quảng trường này đã có một mít-tinh do Tổng hội Công chức tổ chức ủng hộ chính phủ thân Nhật. Cán bộ Việt Minh đã lên thẳng diễn đàn cướp micro, kêu gọi nhân dân ủng hộ Việt Minh. Đó là bước chuẩn bị trực tiếp cho ngày mười chín tháng tám.
Và sau Cách mạng Tháng Tám, chính trong nhà hát này, Quốc hội khoá I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà họp phiên đầu tiên ngày hai tháng ba năm một nghìn chín trăm bốn mươi sáu. Trước khi có toà nhà Quốc hội riêng, nhà hát là nơi đại biểu toàn quốc gặp nhau lần đầu.
Từ năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm đến năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy, chính phủ Việt Nam tiến hành trùng tu lớn. Dự án hoàn thành đúng dịp Hội nghị Pháp ngữ tháng mười một năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy tại Hà Nội. Tổng thống Pháp Jacques Chirac đã đến dự hội nghị và thăm nhà hát.
Cả nhà cứ đứng ở quảng trường nhìn mặt tiền. Đặc biệt vào buổi tối, khi đèn chiếu sáng toà nhà, Nhà hát Lớn nhìn đẹp hơn ban ngày. Và nhớ: đây không chỉ là nơi biểu diễn. Đây là nơi người Hà Nội đứng và hát bài Quốc ca lần đầu tiên.