Nhà thờ gỗ Kon Tum
Năm một nghìn chín trăm mười ba, ở vùng cao nguyên hẻo lánh phía bắc Tây Nguyên, một cha xứ người Pháp tên Joseph Décrouille bắt đầu xây một ngôi nhà thờ.
Ông không xây theo mẫu nhà thờ châu Âu thông thường. Ông thuê thợ mộc người Ba Na, dùng gỗ cà chít từ rừng Tây Nguyên, trát tường bằng đất trộn rơm theo lối truyền thống bản địa. Và ông thiết kế mái nhà thờ nhô cao và dốc theo gợi ý của mái nhà rông Ba Na.
Năm một nghìn chín trăm mười tám, công trình hoàn thành. Ngày sáu tháng giêng năm đó, ngôi nhà thờ được cung hiến với thánh hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Năm một nghìn chín trăm ba mươi hai, nó trở thành Nhà thờ Chính tòa của Giáo phận Kon Tum.
Hôm nay người ta gọi nó đơn giản là Nhà thờ gỗ Kon Tum. Và sau hơn một trăm năm, công trình ấy vẫn đứng vững ở số mười ba đường Nguyễn Huệ, khu vực trung tâm Kon Tum cũ.
Điều làm cho Nhà thờ gỗ Kon Tum khác với nhiều công trình tôn giáo của người Pháp ở Đông Dương là chính sự giao thoa đó. Nó không phải bản sao của một nhà thờ ở Pháp được chuyển nguyên xi sang Tây Nguyên. Nó là một công trình sinh ra ở Tây Nguyên, dùng tay nghề Tây Nguyên, vật liệu Tây Nguyên và gợi lên dáng dấp kiến trúc của người Tây Nguyên trong một ngôn ngữ tôn giáo phương Tây.
Khi nhìn vào mặt tiền, cả nhà thấy tháp chuông bốn tầng bằng gỗ, cao hai mươi bốn mét. Hai cánh hành lang dài và rộng chạy dọc hai bên giáo đường, tạo bóng mát và gợi cảm giác của hiên nhà Ba Na. Mái dốc, cao và nhô, khiến nhà thờ nhìn từ xa có dáng như đang vươn lên khỏi tán cây.
Bên trong giáo đường, hệ cột gỗ đỡ vòm cao, ánh sáng lọc qua các ô kính màu. Không có bê tông. Các kết cấu cột, kèo và sàn được liên kết bằng mộng theo lối thợ mộc truyền thống. Đây là điểm mà nhiều kiến trúc sư và khách tham quan cảm thấy ấn tượng nhất: một công trình tôn giáo lớn, đứng vững hơn một thế kỷ, hoàn toàn bằng gỗ và đất.
Khuôn viên của Nhà thờ gỗ không chỉ là giáo đường, mà là một tổ hợp khép kín gồm nhà tiếp khách, nhà trưng bày sản phẩm dân tộc và tôn giáo, một nhà rông và các cơ sở cộng đồng. Đây là điều hiếm gặp: một khu tôn giáo Công giáo có cả nhà rông Ba Na trong cùng khuôn viên, như một cách thể hiện sự đối thoại giữa hai nền văn hóa.
Nhà thờ gỗ Kon Tum vẫn là cơ sở phụng vụ đang hoạt động của cộng đồng Công giáo địa phương, và sự sống động đó chính là một phần vẻ đẹp của nó.
Gần Nhà thờ gỗ khoảng vài phút đi bộ là Tòa Giám mục Kon Tum, còn được gọi là Chủng viện Thừa sai Kon Tum, cũng là một công trình kiến trúc gỗ đáng ghé thăm.
Nhà thờ gỗ Kon Tum là nơi để lặng im ngồi xuống. Nghe tiếng gỗ, nhìn ánh sáng qua kính màu, để ý hoa văn trên mỗi cột và thử cảm nhận điều gì đó về sự gặp gỡ giữa hai thế giới văn hóa trên vùng đất cao nguyên này.