Nữ Thần Durga

Ánh sáng dồn tụ từ mọi phía. Từ Brahma, từ Vishnu, từ Shiva, từ mọi thần linh trên thiên giới, ánh sáng vàng rực tụ lại như triệu triệu ngôi sao hội tụ về một điểm. Đất trời rung lên. Và từ vầng sáng đó, một vị nữ thần bước ra, tóc đen như đêm, da vàng như lửa, tám cánh tay mở rộng như đôi cánh đại bàng, mỗi tay cầm một vũ khí thiêng. Đó là Durga.

Cả nhà ơi, đây là một trong những huyền thoại kỳ diệu nhất trong thần thoại Hindu: khi vũ trụ đứng trước thảm họa không thể tránh khỏi, câu trả lời không đến từ sức mạnh của một vị thần, mà đến từ sự kết hợp ánh sáng của tất cả. Và hình thức tối thượng đó là một người phụ nữ.

Câu chuyện bắt đầu bởi một điều ước đáng sợ.

Theo huyền thoại Ấn Độ giáo, ác quỷ Mahishasura đã được ban cho một phép thuật bất khả chiến bại: không một vị thần nam giới, không một người đàn ông nào có thể giết hắn. Với sức mạnh đó, Mahishasura gây họa khắp ba thế giới, khiến cả Trimurti gồm Brahma, Vishnu và Shiva cũng không thể ngăn hắn lại. Thiên giới chìm vào bóng tối.

Nhưng điều ước đó, tưởng chừng hoàn hảo, lại chứa đựng một kẽ hở.

Chỉ có một người có thể ngăn hắn. Người đó chưa tồn tại. Người đó phải được tạo ra.

Khi ấy, theo huyền thoại, các thần linh nhìn vào nhau và hiểu. Không cần lời nào. Brahma dâng ánh sáng sáng tạo của ngài, vàng ấm, dịu dàng như bình minh. Vishnu dâng năng lượng bảo tồn, xanh lam, rộng như đại dương. Shiva dâng sức mạnh hủy diệt và tái sinh, trắng rực, lạnh như ngọn lửa đã vượt qua sợ hãi. Indra dâng vầng hào quang sấm chớp. Vayu dâng cơn gió vô hình xuyên qua mọi thứ.

Từng luồng sáng nối nhau. Đất rung lên nhẹ. Bầu trời ngả màu.

Vầng sáng ngày càng rực rỡ hơn, nóng hơn, không thể nhìn thẳng vào. Và rồi, từ trong vầng sáng đó, một hình người bước ra.

Durga.

Ngài cưỡi sư tử dũng mãnh. Tám cánh tay, mỗi tay là một vũ khí, mỗi vũ khí là ánh sáng từ một vị thần. Đinh ba Trishul của Shiva. Đĩa thần Sudarshana Chakra của Vishnu. Cung của Vayu, thần gió. Kiếm của Indra, thần sấm sét.

Không phải một vị thần trao sức mạnh cho Durga. Durga chính là sức mạnh của tất cả, được đúc thành một hình người. Tên ngài trong tiếng Sanskrit, Durga, có nghĩa là "Đấng Chinh Phục Bất Khả Xâm", theo tài liệu của Khoa Đông phương học, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ngài là Shakti, năng lượng thần thánh nữ tính, nguyên lý âm của vũ trụ.

Mahishasura biến hóa hết hình này đến hình khác: trâu, người, sư tử. Nhưng Durga theo từng hình dạng, không mệt mỏi, không rời bỏ. Ngài không chiến đấu vì giận dữ. Ngài chiến đấu vì đó là điều vũ trụ cần ngài làm. Vào ngày thứ mười, Vijayadasami, bóng tối cuối cùng cũng lui bước. Cân bằng được phục hồi. Thiên giới trở về tay của chúng sinh.

Để ghi nhớ chiến thắng đó, mỗi năm người Hindu tổ chức Navratri, lễ hội chín đêm tôn vinh chín hình thức của Durga, gọi là Navadurga. Đêm đầu tiên thờ Shailaputri, con gái của núi thiêng, tức Durga trong hình dạng người leo non, giản dị, bền bỉ. Đêm thứ ba thờ Chandraghanta, Durga đội trăng lưỡi liềm. Đêm thứ sáu thờ Katyayani, dạng chiến binh dũng mãnh nhất. Mỗi đêm khắc họa một phẩm chất của sức mạnh nữ tính: lòng kiên nhẫn, trí tuệ, can đảm, nhân từ. Đến ngày Vijayadasami, cả thế giới cùng đón bình minh chiến thắng.

Bảo tàng Điêu khắc Chăm tại Đà Nẵng, nơi lưu giữ bộ sưu tập điêu khắc Chăm lớn nhất thế giới, đang cất giữ tượng Durga Mahishasura-mardini, nghĩa là "Durga, Đấng Giết Quỷ Trâu". Đây là một trong những hiện vật đẹp nhất của cả bộ sưu tập: Durga trong khoảnh khắc chiến thắng, được bàn tay nghệ nhân Chăm khắc lại bằng đá.

Vương quốc Champa từng nắm giữ dải đất miền Trung trong nhiều thế kỷ. Trong tín ngưỡng Chăm, hình tượng Durga hòa quyện với Po Ino Nogar, Mẹ xứ sở, vị nữ thần bảo vệ quê hương và muôn dân. Bàn tay thợ Chăm khắc ngài không dữ dội, mà bình thản. Không có nỗi tức giận. Chỉ có sự vững chắc và mục đích.

Cả nhà hãy thử hình dung: đứng trước tượng Durga Mahishasura-mardini tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, ta thấy gì? Một người phụ nữ bằng đá nghìn năm tuổi, tay cầm vũ khí, đứng trước kẻ thù không thể chiến thắng, không hề run sợ. Vì ngài biết rằng ngài không chiến đấu một mình. Trong từng cánh tay là ánh sáng của tất cả những người đã trao sức mạnh cho ngài.

Đó là điều mà những người thợ Chăm muốn khắc lại trong đá: không phải chiến thắng, mà là niềm tin vào ánh sáng.

Và ánh sáng ấy, dù nghìn năm đã qua, vẫn còn đứng đó bên bờ biển Việt Nam, nhìn ra trời xanh.