Núi Hàm Rồng
Pleiku có hai loại núi lửa. Một loại đã sụt xuống, trở thành lòng chảo, rồi tích nước thành hồ. Một loại vẫn còn đứng, vươn lên như một khối núi nổi giữa vùng cao nguyên.
Biển Hồ, hay T'Nưng, là loại thứ nhất. Còn núi Hàm Rồng, loại thứ hai.
Báo Gia Lai giải thích điều này rõ hơn: núi lửa dương là dạng núi lửa đã tắt nhưng không sụt lún, vẫn giữ hình hài đồi núi nổi trên mặt đất. Hàm Rồng cao khoảng một nghìn không hai mươi tám mét, nằm cách trung tâm Pleiku khoảng mười một cây số về phía Nam. Từ thành phố nhìn ra, đây là điểm nhấn rõ nhất trên đường chân trời phía Nam.
Nhưng trước khi kể tên khoa học hay địa chất, cả nhà hãy nghe tên gọi của người bản địa. Người Bahnar gọi núi là Kông Hơdrông. Người Jrai gọi là Chư Hdrông. Còn người Kinh gọi là Hàm Rồng. Một ngọn núi, ba cái tên, ba cộng đồng gắn bó với nó theo những cách riêng.
Năm hai nghìn hai mươi lăm, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch Gia Lai ra mắt cuốn sách song ngữ mang tên Sự tích núi Hàm Rồng, được Thạc sĩ Nguyễn Quang Tuệ sưu tầm và biên soạn từ truyện cổ dân gian Bahnar. Điều đó cho thấy ngọn núi này không chỉ là địa danh trên bản đồ, mà còn là một phần trong trí nhớ và tưởng tượng của cộng đồng người Bahnar qua nhiều thế hệ.
Về cảnh quan, Báo Gia Lai mô tả khu vực dưới chân núi có rừng thông, vườn cà phê và không khí cao nguyên mát mẻ. Vào khoảng tháng mười đến tháng mười hai hằng năm, hoa dã quỳ nở vàng quanh chân núi.
Trên đỉnh Hàm Rồng, ngoài cảnh quan thiên nhiên còn có các công trình phục vụ phát thanh, truyền hình, viễn thông và quốc phòng. Ngọn núi này vừa là điểm ngắm cảnh, vừa là một mắt xích trong hạ tầng của cả vùng Tây Nguyên.
Năm hai nghìn mười, vào tháng hai, khu vực gần trạm phát sóng trên núi xảy ra vụ cháy lớn do tàn lửa từ rẫy bay sang trong thời tiết nắng nóng. Rừng thông khô và cỏ tranh mùa hạn biến một tàn lửa nhỏ thành ngọn lửa dữ trong chớp mắt.
Giá trị thực sự của Hàm Rồng nằm ở chỗ nó là minh chứng sống cho câu chuyện địa chất của vùng Pleiku. Cả nhà đang đứng trên một cao nguyên được tạo ra từ hoạt động núi lửa cổ đại. Mặt đất dưới chân là bazan màu mỡ, nguồn gốc của những đồi cà phê, những vườn chè, những rẫy tiêu nổi tiếng khắp cả nước. Biển Hồ cách đây không xa là một miệng núi lửa âm đã tắt, chứa đầy nước. Hàm Rồng là một miệng núi lửa dương cũng đã tắt, nhưng vẫn đứng vững. Hai hình dạng của cùng một lực lượng địa chất, nhìn thấy được bằng mắt thường, ngay trong một chuyến tham quan Pleiku trong ngày.
Khi nhìn lên Hàm Rồng từ phía dưới, hãy nhớ rằng đây không chỉ là một ngọn núi đẹp để chụp ảnh. Đây là nơi ba cộng đồng từng gọi theo ba cái tên, nơi truyện cổ Bahnar sống trong trí nhớ dân gian, và nơi địa chất vẫn còn để lại dấu vết rõ ràng sau hàng triệu năm nguội lạnh.