Khu du lịch Hầm Hô
Có những cảnh quan mà tên gọi đã kể phần nào câu chuyện. Hầm Hô là một trong số đó.
Một cách giải thích được Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ghi lại: tên Hầm Hô liên quan đến lễ tế thần linh cầu mưa với nghi thức hô phong hoán vũ mà người dân xưa thực hiện tại khu vực này. Một cách giải thích khác, được Báo Gia Lai dẫn từ sách Nước non Bình Định của nhà văn Quách Tấn: cái tên đến từ âm thanh nước chảy xiết qua ghềnh đá, đổ vào hầm đá và vang lên như tiếng hô giữa rừng núi. Cả hai đều là truyền thuyết và cách giải thích dân gian. Nghe để hiểu thêm cách người địa phương đặt hồn vào cảnh vật, không phải để khẳng định một ý nghĩa duy nhất.
Hầm Hô là khu du lịch sinh thái nằm ven sông Kút, thuộc thôn Phú Lâm, xã Bình Phú, tỉnh Gia Lai. Trước khi có sắp xếp hành chính năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, địa điểm này thuộc xã Tây Phú, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định. Vì thế các tài liệu cũ và nhiều nguồn du lịch vẫn gắn Hầm Hô với vùng đất Tây Sơn, Bình Định. Cả nhà có thể gặp cả hai lớp địa danh, nhưng điểm tham quan là như nhau: cách Quy Nhơn khoảng năm mươi đến năm mươi lăm cây số, và nếu ghép với Bảo tàng Quang Trung thì khoảng cách giữa hai điểm chỉ còn năm cây số.
Điểm đặc biệt của Hầm Hô là sự gặp gỡ giữa đá, nước và rừng. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam mô tả khu du lịch nằm trong thung lũng được bao quanh bởi núi, với khúc sông dài khoảng ba cây số. Lòng sông có nhiều tảng đá hoa cương lớn mang hình thù kỳ thú. Chỗ nước chảy êm qua đá thì trong vắt; chỗ địa hình gấp khúc thì dòng chảy mạnh hơn, tạo thác và âm thanh vang trong lòng đá.
Khu du lịch hiện do Công ty CP Du lịch Hầm Hô Rosa Alba vận hành. Bảng giá năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm ghi vé vào cổng hai mươi lăm nghìn đồng cho người lớn, đi thuyền trên sông Kút bốn mươi lăm nghìn đồng mỗi người mỗi lượt. Ngoài ra còn có xe điện trung chuyển, kayak, SUP và đạp vịt cho những ai muốn khám phá mặt nước theo cách khác.
Ngay ở khu vực cổng vào có Dinh Tiền Hiền, nơi thờ hai anh em Lê Kim Bôi và Lê Kim Bảng. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, hai người này có công nghiên cứu địa thế, giúp dân đào núi, ngăn sông, khơi dòng nước tưới ruộng vào cuối thế kỷ mười chín. Hằng năm ngày hai mươi tháng Giêng âm lịch, người dân trong vùng tổ chức lễ giỗ tưởng nhớ. Câu chuyện này gắn dòng nước Hầm Hô với sinh kế ruộng đồng của cộng đồng dân cư hạ lưu, không chỉ với cảnh đẹp du lịch.
Ở khu vực suối sâu hơn có hang Bảy Cử, nơi gắn với Mai Xuân Thưởng, thủ lĩnh phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ mười chín. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ghi ông thường đến đây buông câu thư giãn và bàn việc quân, tên hang gắn với việc ông là con thứ bảy trong gia đình và đỗ cử nhân.
Các khối đá trong lòng suối được đặt tên gọi du lịch như Hòn Chuông, Hòn Bóng, Đá Thành, Bàn Cờ Tiên, Dấu Chân Khổng Lồ, Hòn Đá Đôi, Hòn Gõ. Những tên này xuất phát từ hình dáng đá và trí tưởng tượng của người làm du lịch. Cả nhà hãy nhìn và tự cảm nhận. Nếu thấy hình khác với tên gọi, điều đó cũng ổn vì thiên nhiên không viết sẵn câu chuyện.
Dòng sông Kút ở đây không hiền lành như vẻ ngoài. Nước chảy qua đá hoa cương ngàn năm, chỗ nào thì êm trong vắt, chỗ nào thì xiết đến mức tiếng gầm vang trong lòng hầm. Sức mạnh đó chính là linh hồn của Hầm Hô, vẻ đẹp hoang dã còn nguyên, chưa bị thuần hóa.
Cả nhà đến đây không chỉ để ngắm cảnh. Đứng trên tảng đá lớn giữa dòng, nghe nước chảy bên dưới, nhìn rừng núi vây quanh, sẽ hiểu vì sao người xưa tin rằng những tiếng hô vang lên từ hầm đá này có thể gọi được mưa.