Bảo tàng Quang Trung
Năm một nghìn bảy trăm tám mươi chín, một vị vua dẫn đại quân từ đất Tây Sơn tiến ra bắc trong mùa đông giá lạnh. Năm ngày, đội quân đó đánh tan hàng chục vạn quân xâm lược tại Ngọc Hồi, Đống Đa. Mùng năm tháng Giêng, Hoàng đế Quang Trung, tức Nguyễn Huệ, tiến vào Thăng Long trong tiếng trống trận còn vang.
Câu chuyện đó bắt đầu từ vùng đất này: làng Kiên Mỹ, vùng Tây Sơn. Và Bảo tàng Quang Trung chính là nơi giữ lại ký ức ấy.
Bảo tàng được xây dựng từ năm một nghìn chín trăm bảy mươi bảy và đưa vào sử dụng năm một nghìn chín trăm bảy mươi chín. Nơi đây không chỉ là một nhà trưng bày hiện vật, mà là cả một quần thể tưởng niệm. Có khu bảo tàng, Đền thờ Tây Sơn Tam kiệt, tượng đài Hoàng đế Quang Trung, nhà biểu diễn nhạc võ Tây Sơn và nhà rông văn hóa các dân tộc Tây Nguyên.
Đây là điểm đến cách trung tâm Quy Nhơn khoảng bốn mươi lăm cây số theo Quốc lộ mười chín về phía tây bắc. Sau sắp xếp hành chính, vùng đất Tây Sơn này thuộc tỉnh Gia Lai mới, nhưng bảo tàng vẫn mang đúng cái tên mà người Bình Định đã giữ từ hàng chục năm qua.
Phần đầu tiên cả nhà thường dừng lại là tượng đài Hoàng đế Quang Trung ở sân trước. Từ đây nhìn vào, toàn bộ quần thể hiện ra: Đền thờ Tây Sơn Tam kiệt ở trung tâm, các công trình phụ trợ bên cạnh và vườn cây bao quanh. Đền thờ Tây Sơn Tam kiệt được Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt vào năm hai nghìn không trăm mười bốn.
Trong chính điện, gian giữa thờ Quang Trung, gian bên trái thờ Nguyễn Nhạc, gian bên phải thờ Nguyễn Lữ. Hai đầu hồi có ban thờ văn thần và võ tướng nhà Tây Sơn. Bước vào đây, cả nhà sẽ cảm nhận được không khí trang nghiêm, lặng lẽ của một nơi tưởng niệm ba anh em đã làm nên cả một triều đại.
Khu trưng bày bảo tàng có chín phòng theo chủ đề, đi theo mạch niên biểu. Từ giai đoạn phong trào Tây Sơn tụ nghĩa năm một nghìn bảy trăm bảy mươi mốt, qua các chiến thắng Rạch Gầm Xoài Mút và Ngọc Hồi Đống Đa. Rồi đến vương triều Tây Sơn, kéo dài từ năm một nghìn bảy trăm tám mươi tám đến năm một nghìn tám trăm linh hai. Bảo tàng lưu giữ hơn mười sáu nghìn hiện vật, hình ảnh, tư liệu. Trong số đó có trống trận, cồng chiêng, ấn tín và mười tám loại binh khí thô sơ gắn với nghĩa quân Tây Sơn.
Trong khuôn viên còn có màn biểu diễn nhạc võ Tây Sơn, một trải nghiệm không nên bỏ qua. Bài trống trận Quang Trung có ba hồi: Xuất quân, rồi Xung trận Phá thành, và cuối cùng là Khải hoàn ca. Khi nghe trống, cả nhà không chỉ nghe âm thanh biểu diễn, mà đang nghe cách người Bình Định dùng tiếng trống để giữ lại tinh thần Tây Sơn qua nhiều thế hệ.
Cuối tuyến tham quan là cây me cổ thụ và giếng nước xưa trong khu vườn cũ, hai dấu tích quý còn lại trong khuôn viên. Cây me toả bóng rợp một góc sân, gốc to đến mức chu vi khoảng ba phẩy năm mét, phải mấy người mới ôm xuể. Bên cạnh là giếng nước đường kính khoảng chín mươi phân, vốn xây bằng đá ong rồi sau được gia cố lại. Người Tây Sơn vẫn truyền nhau rằng đây là cây me, giếng nước gắn với gia đình ba anh em thuở hàn vi, như một ký ức ấm áp của làng quê.
Hằng năm, vào mùng năm tháng Giêng âm lịch, người dân khắp nơi lại về đây tưởng niệm chiến thắng Ngọc Hồi, Đống Đa. Trống trận lại nổi lên, cờ đào lại tung bay, và cả một vùng đất sống lại không khí của mùa xuân năm xưa.
Đứng giữa sân bảo tàng, dưới bóng cây me cổ thụ, nghe tiếng trống trận vọng ra từ nhà biểu diễn, cả nhà sẽ thấy lịch sử không hề xa. Nó vẫn còn đây, trong từng nhịp trống, trong gốc me già, trong vùng đất Tây Sơn nơi một người anh hùng áo vải đã bước ra và làm nên huyền thoại.