Núi Nà Lay
Hơn một nghìn hai trăm bậc đá. Không phải con số nhỏ. Nhưng người Bắc Sơn có câu, ai chưa lên Nà Lay thì chưa thực sự nhìn thấy thung lũng này.
Nà Lay là ngọn núi ở xã Bắc Quỳnh, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Cao khoảng sáu trăm mét so với mực nước biển, theo báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn. Không phải núi cao nhất vùng, nhưng lại là điểm nhìn được chọn vì lý do đơn giản: từ trên đỉnh, cả nhà có thể nhìn toàn bộ thung lũng Bắc Sơn trong một tầm mắt.
Đường lên núi có hơn một nghìn hai trăm bậc đá. Thời gian leo trung bình khoảng hơn nửa tiếng đến một tiếng, tùy sức khỏe và thời tiết. Ngắn về quãng đường, nhưng mỗi bậc đá dẫn cả nhà cao thêm một chút, gần hơn với cái tầm nhìn đang chờ phía trên.
Tại sao Nà Lay lại là điểm đặc biệt của Bắc Sơn? Câu trả lời nằm ở địa hình bên dưới. Bắc Sơn không phải một vùng núi đơn điệu. Trang du lịch chính thức tỉnh Lạng Sơn mô tả Bắc Sơn nằm trên vòng cung núi đá vôi Bắc Sơn – Ngân Sơn, nhưng xen kẽ vào đó là những thung lũng bằng phẳng, những ô ruộng và những ngôi làng nằm dưới chân núi. Sự tương phản giữa núi đá vôi dựng đứng và cánh đồng phẳng lặng tạo ra phong cảnh rất riêng, mà chỉ khi đứng từ trên cao mới thấy hết toàn bộ bố cục ấy.
Điểm nhìn đẹp nhất là vào bình minh và hoàng hôn. Vào buổi sáng sớm, sương và mây có thể nằm thấp trên cánh đồng, trong khi đỉnh núi đã đón nắng. Vào chiều tà, ánh vàng chiếu ngang qua những ruộng lúa và làng mạc tạo nên màu sắc rất khác so với giữa ngày.
Cả nhà có thể hỏi: Bắc Sơn còn có gì ngoài phong cảnh? Câu trả lời là có, và khá nhiều. Trang du lịch tỉnh Lạng Sơn nhắc đến hai lớp lịch sử quan trọng của vùng đất này. Thứ nhất, Bắc Sơn là nơi phát hiện nhiều di chỉ khảo cổ gắn với Văn hóa Bắc Sơn, một trong những nền văn hóa tiền sử của người Việt ở thời sơ kỳ đồ đá mới. Thứ hai, và điều này được ghi vào lịch sử hiện đại, Bắc Sơn là nơi nổ ra cuộc Khởi nghĩa Bắc Sơn ngày hai mươi bảy tháng chín năm một nghìn chín trăm bốn mươi, một trong những mốc đấu tranh vũ trang cách mạng quan trọng trước khi Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm bùng nổ trên toàn quốc.
Vì vậy, khi đứng trên đỉnh Nà Lay nhìn xuống thung lũng, cả nhà không chỉ nhìn một cảnh đẹp. Phía dưới kia là một vùng đất có chiều sâu văn hóa và lịch sử, nơi người dân Tày và các dân tộc anh em đã sinh sống và đấu tranh qua nhiều thế hệ.
Trên đỉnh núi có trạm nghỉ chân, và khu trạm vi ba thường được nhắc đến như một góc chụp ảnh quen thuộc. Đứng ở đó nhìn xuống, cả nhà sẽ thấy vì sao người Bắc Sơn nói câu ấy.
Sau khi xuống núi, cả nhà có thể ghé Làng văn hóa du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn ngay trong thung lũng, với những ngôi nhà sàn truyền thống của người Tày. Đó là phần tiếp theo của câu chuyện Bắc Sơn, khi từ trên cao nhìn xuống rồi bước vào sống trong chính không gian dưới kia.
Có những buổi sáng trên đỉnh Nà Lay, sương còn nằm thấp trên cánh đồng, những mái nhà sàn ẩn hiện trong mây, và cả thung lũng như chưa thức giấc. Chỉ có người leo sớm và khoảng trời rộng mở trước mặt.