Núi Quyết - Phượng Hoàng Trung Đô
Cả nhà có để ý không, khi đứng ở nhiều điểm cao trong thành phố Vinh, vẫn thấy một ngọn núi nhỏ giữa lòng đô thị, cạnh dòng sông Lam. Đó là núi Quyết, hay nhiều tài liệu gọi là núi Dũng Quyết. Và hôm nay chúng ta đang đứng trên ngọn núi ấy.
Visit Nghe An giới thiệu vùng núi này là đất tứ linh với bốn chi: Long Thủ, Phượng Dực, Quy Bối và Kỳ Lân. Đây là cách diễn giải địa thế theo quan niệm phong thủy truyền thống, phản ánh cách người xưa nhìn địa hình và gán ý nghĩa cho nó. Ta không cần tin hay không tin vào phong thủy mới thấy nơi này đặc biệt, bởi chính địa thế thực tế của nó đã nói lên điều đó.
Trước khi kể về Quang Trung, hãy bắt đầu với một cái tên cũ hơn nhiều.
Năm một nghìn không trăm ba mươi chín, Lý Nhật Quang khi làm Tri châu Nghệ An đã cho xây Vọng Hải Đài trên đỉnh cao nhất của núi Dũng Quyết để quan sát Biển Đông. Cùng lúc, ông lập Đồn Thủy cạnh Cồn Rùa, sát chân núi, để kiểm soát đường thủy trên sông Lam. Gần một nghìn năm trước, vị trí này đã được coi là trọng yếu.
Nhưng dấu ấn lớn nhất của núi Quyết gắn với một sự kiện năm một nghìn bảy trăm tám mươi tám.
Tháng chín năm Mậu Thân, tức đầu tháng mười năm một nghìn bảy trăm tám mươi tám, Nguyễn Huệ gửi thư cho La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp. Trong thư, ông khen vùng núi Dũng Quyết giữa sông Lam là "hình thế rộng rãi, khí tượng tươi sáng". Và ông chọn vùng đất này để xây một kinh đô mới. Không phải kinh đô ở Phú Xuân, Huế xa xôi. Mà là một kinh đô nằm giữa đất nước, giữa Nghệ An, có thể kiểm soát cả Nam lẫn Bắc.
Kinh đô đó được gọi là Phượng Hoàng Trung Đô. Phượng Hoàng vì chim phượng, biểu tượng cao quý. Trung Đô vì là kinh đô ở trung tâm.
Dự án xây dựng Phượng Hoàng Trung Đô bắt đầu. Báo Nghệ An dẫn số liệu cho thấy quy mô rất lớn: thành ngoại có chu vi khoảng hai nghìn tám trăm hai mươi mét, diện tích khoảng hai mươi hai héc ta; thành nội có chu vi một nghìn sáu trăm tám mươi mét. Bên trong có lầu rồng ba tầng và khu thiết triều.
Nhưng Phượng Hoàng Trung Đô không bao giờ hoàn thành.
Năm một nghìn bảy trăm chín mươi hai, Hoàng đế Quang Trung băng hà. Ông mất khi mới bốn mươi tuổi, trong khi kinh đô mới còn đang xây dở. Sau khi ông mất, Trung Đô bị bỏ. Phú Xuân vẫn là kinh đô. Những gì đã xây ở núi Dũng Quyết dần trở thành phế tích.
Phượng Hoàng Trung Đô là khát vọng lớn của một vị vua lớn. Nhưng là kinh đô dang dở, chưa kịp thành hình.
Ngôi đền trước mặt cả nhà, Đền thờ Hoàng đế Quang Trung, không phải cung điện nguyên gốc thời Tây Sơn. Đây là công trình được tỉnh Nghệ An xây dựng để tưởng niệm Quang Trung. Khởi công năm hai nghìn không trăm lẻ năm, khánh thành ngày bảy tháng năm năm hai nghìn không trăm lẻ tám. Đền nằm trên đỉnh thứ hai của núi Dũng Quyết, ở độ cao chín mươi bảy mét, thuộc chi Phượng Dực.
Đền có đủ các hạng mục của một công trình tín ngưỡng truyền thống: hạ điện, trung điện, thượng điện, nhà tả vu, hữu vu, nghi môn nội, nghi môn ngoại và cổng tam quan.
Từ không gian đền, nếu thời tiết thuận lợi, cả nhà có thể nhìn thấy thành phố Vinh, dòng sông Lam, núi Hồng và hướng biển Cửa Lò. Cảnh quan đó giúp ta hiểu vì sao Quang Trung từng nhìn Nghệ An như một vùng đất có thể nối Nam và Bắc, lên rừng và xuống biển. Và vì sao Phượng Hoàng Trung Đô trở thành một biểu tượng, dù là biểu tượng của một điều chưa kịp xảy ra.
Hai dịp lễ lớn tại đền mỗi năm: mùng năm tháng Giêng âm lịch, kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa; và hai mươi chín tháng bảy âm lịch, ngày giỗ Hoàng đế Quang Trung. Vào những dịp đó, đền đông khách, không khí trang nghiêm và cảm xúc hơn.
Núi Quyết không chỉ là nơi tham quan lịch sử. Đứng trên đỉnh này, nhìn xuống dòng Lam, nhìn về thành phố trải rộng, cả nhà có thể cảm nhận vì sao một vị vua từng chọn nơi đây để đặt giấc mơ dời đô. Giấc mơ chưa kịp thành hiện thực, nhưng vẫn còn đó trong gió và đất của núi Quyết.