Rắn Thần Naga

Thần linh và các vị asura đứng chung một bờ đại dương. Thế gian chưa từng thấy một cuộc hội họp nào như thế. Hai phía vốn không đội trời chung, vậy mà giờ đây lại đồng ý với nhau. Họ cần một thứ không ai có thể chiếm được bằng sức mạnh đơn độc. Họ cần Amrita, nước trường sinh bất tử, nằm sâu dưới đáy đại dương sữa vũ trụ.

Và để lấy được nó, họ cần một sợi dây.

Đó chính là lúc Vasuki bước vào câu chuyện.

Vasuki là vua loài rắn thần Naga. Không phải con rắn ngoài đồng. Đây là sinh vật thần thiêng, vĩ đại, uy nghi, con rắn mà Shiva đeo quanh cổ như vật báu thiêng liêng nhất. Khi thần linh lẫn các vị asura cần sợi dây đủ mạnh để khuấy cả đại dương vũ trụ, họ đến hỏi Vasuki. Vasuki lắng nghe. Rồi Vasuki gật đầu.

Đó là quyết định của một vị vua.

Huyền thoại Hindu này được kể trong sử thi Mahabharata và các kinh Purana, và ở đó cuộc khuấy đại dương mang tên Samudra Manthan. Núi Mandara làm trục khuấy. Thần Vishnu hiện thân thành Kurma, con rùa vũ trụ, lặn xuống lấy lưng đỡ cả ngọn núi. Và Vasuki, thân hình vươn dài không đếm hết, cuộn quanh núi làm sợi dây.

Thần linh cầm đuôi Vasuki. Các vị asura cầm đầu Vasuki. Hai phía bắt đầu kéo.

Thần kéo sang một chiều, asura kéo sang chiều kia. Núi Mandara xoay. Đại dương sữa sôi lên, cuộn thành những cơn lốc trắng xóa. Và Vasuki, thân mình bị kéo căng không ngừng, vẫn không rút lui. Không kêu than. Không gục ngã. Thân hình của một vị vua không phải để mình mà để phụng sự cho điều lớn lao hơn mình.

Rồi từ lòng đại dương, những kỳ diệu bắt đầu trào lên.

Nữ thần Lakshmi bước ra trên đóa hoa sen, tỏa ánh sáng hạnh phúc. Thần Dhanvantari xuất hiện với bình thuốc thiêng, mang theo sự hiểu biết về y học. Viên bảo châu Kaustubha nổi lên lấp lánh như ngôi sao đầu tiên của vũ trụ.

Bò thần Surabhi bước lên bờ, sữa chảy không cạn. Voi trắng Airavata phun nước bạc. Các nàng Apsara múa lượn trong không trung.

Mỗi kỳ diệu một ân huệ. Và tất cả đều bắt đầu bằng sự kiên nhẫn của Vasuki.

Rồi thứ nguy hiểm nhất xuất hiện.

Nọc độc Halahala trào lên từ đáy đại dương, đen như hư vô, đủ sức làm tổn hại cả vũ trụ. Thần linh lẫn asura đều bước lùi. Chỉ có một vị thần bước tới, nâng nọc độc lên môi, uống cạn. Màu xanh loang ra khắp cổ họng ngài. Đó là Shiva, vị thần mà Vasuki vẫn quấn quanh cổ. Từ đó ngài có danh hiệu Nilakantha, Cổ Xanh.

Cuộc khuấy kết thúc. Amrita đã được đưa lên từ đáy đại dương.

Trong họ hàng rắn thần, vẫn còn một vị khác, lặng lẽ hơn và vĩ đại theo một cách khác. Đó là Ananta Sesha.

Ananta nghĩa là vô tận. Sesha nghĩa là phần còn lại, đấng vẫn còn khi vũ trụ tan biến.

Trong huyền thoại Hindu, Ananta Sesha là rắn thần nghìn đầu. Trên thân ngài, thần Vishnu nằm nghỉ giữa các chu kỳ sáng tạo, khi vũ trụ chưa được dựng lên hoặc đã hoàn thành và chờ tái sinh. Cả sáng tạo nằm trên lưng một con rắn. Không phải sức mạnh vũ khí, không phải chiến trận, mà là sự bền bỉ, bình thản, vĩnh cửu.

Vasuki hi sinh thân mình. Ananta Sesha trở thành nền tảng của vũ trụ.

Và câu chuyện về Naga vượt biển đến Đông Nam Á, chạm vào đất Việt Nam qua người Chăm.

Thánh địa Mỹ Sơn là di sản thế giới do UNESCO công nhận, tọa lạc giữa thung lũng núi xanh. Những tháp gạch đỏ của vương quốc Champa, dựng qua nhiều thế kỷ, vẫn còn đứng đó. Trên các vòm cửa, trên đường diềm chạy quanh tường, hình tượng Naga hiện lên ở nhiều chỗ. Những con rắn đa đầu cong mình thành vòm cung, đuôi uốn lượn. Bảo tàng Điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng còn lưu giữ những tượng rắn thần Naga bằng đá do người Chăm tạc nên.

Naga đến Việt Nam không chỉ qua Hindu giáo. Trong Phật giáo, Naga là người bảo hộ Pháp, canh giữ kinh điển và thánh địa. Truyền thuyết Phật giáo kể rằng, ít lâu sau ngày giác ngộ, khi Đức Phật đang thiền định dưới gốc cây Mucalinda thì mưa nổi lên dữ dội. Naga Mucalinda trồi lên, xòe bảy đầu thành chiếc tàn che trong suốt bảy ngày. Rắn thần đứng gác để trí tuệ không bị gián đoạn.

Rồng Việt Nam bay qua mây, gắn với vua chúa và mưa nguồn. Naga cuộn mình dưới đại dương vũ trụ, canh giữ điều thiêng liêng. Hai hình tượng, hai nguồn gốc riêng biệt. Nhưng cả hai đều nói lên điều này: người khắp châu Á nhìn thấy điều thiêng liêng trong hình dáng uốn lượn của loài rắn.

Hơn một nghìn năm qua, những hình tượng Naga đứng ở lối vào nhiều tháp Chăm. Chúng không đe dọa. Chúng canh giữ. Hậu duệ của Vasuki, người đã kiên nhẫn làm dây khuấy vũ trụ, vẫn đứng đó trên đất Việt Nam. Vẫn không rút lui. Vẫn bảo hộ.