Con Công Mayura

Một đứa trẻ đứng trước chuồng công ở vườn thú, mắt mở to không chớp.

Con công đang xòe đuôi. Hàng trăm chiếc lông dựng thẳng lên như một cái quạt khổng lồ, mỗi chiếc lấp lánh xanh lam, xanh lục, vàng đồng, tím biếc. Ở giữa mỗi chiếc lông là một đốm tròn như con mắt đang nhìn. Đứa trẻ quay sang hỏi: Mẹ ơi, tại sao con công lại đẹp thế?

Người mẹ cười rồi kể một câu chuyện mà người Ấn Độ đã kể từ hàng nghìn năm nay.

Cả nhà ơi, theo truyền thuyết Hindu, con công đẹp vì nó ăn rắn.

Không phải chuyện sinh học. Đây là câu trả lời của tâm hồn. Người Hindu tin rằng con công ăn rắn và hấp thụ cả nọc độc trong cơ thể chúng, rồi biến nọc độc ấy thành màu sắc trên bộ lông. Xanh lam của trời sâu. Lục óng của rừng thẳm. Vàng rực của ánh nắng. Tất cả, theo niềm tin ấy, đến từ những thứ mà nhiều sinh vật khác không thể chịu đựng được.

Con công không bị độc làm hại. Nó biến cái độc thành cái đẹp.

Và đó, theo Encyclopaedia Britannica, là lý do thần chiến tranh Karttikeya chọn con công là vahana của mình. Trong tiếng Sanskrit, vahana là vật cưỡi, nhưng sâu hơn đó là biểu tượng sức mạnh mà vị thần ấy mang theo. Con công, trong tiếng Sanskrit gọi là Mayura, không chỉ chở thần đi. Nó là bài học sống. Ngài chọn loài chim ăn nọc độc mà không chết để nhắc mình rằng một chiến binh cũng phải làm được điều đó.

Một chiến binh thật sự không phải là người không bao giờ gặp điều có hại. Mà là người gặp rồi mà không bị tiêu diệt. Hơn thế nữa, biết lấy điều ấy mà trưởng thành.

Cả nhà hãy nhìn lại những đốm tròn trên lông công mà xem.

Người Hindu gọi đó là những con mắt. Hàng trăm con mắt trên một bộ đuôi, không bao giờ nhắm lại. Theo truyền thống Hindu, đây là biểu tượng của sự giám sát và bảo hộ. Ở nơi nào có con công, mọi ngóc ngách đều được nhìn thấy. Không điều gì trong bóng tối mà trốn khỏi những con mắt ấy được. Người ta nói con công không chỉ là kẻ chuyển hóa độc thành đẹp, mà còn là người chứng kiến, kẻ giữ gìn, đôi mắt không ngủ của thiên đình.

Biểu tượng của con công không ở mãi trong huyền thoại Ấn Độ.

Khi Phật giáo Đại thừa lan rộng khắp châu Á, con công theo đó mà đến. Theo Britannica, trong truyền thống Phật giáo Đại thừa có thần chú và danh hiệu Mahamayuri, nghĩa là Đại Khổng Tước. Đây là biểu tượng hóa giải độc hại, thiên tai, bệnh tật. Cùng một hình ảnh, cùng một ý nghĩa cốt lõi. Con công biến nọc độc thành vẻ đẹp trong Hindu giáo, và trong Phật giáo nó hóa giải điều có hại thành bình an. Hai dòng chảy khác nhau, nhưng gặp nhau ở một bài học chung.

Hình bóng con công đã đến đất Việt từ rất lâu.

Người Chăm xưa sống trên dải đất miền Trung, theo đạo thờ Shiva và tiếp nhận trọn vẹn thế giới thần linh Hindu. Trong đó có thế giới thần thú, trong đó có Mayura. Tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng, những khối đá nghìn tuổi còn lưu hình bóng của cả một nền văn minh từng khắc tâm hồn Hindu lên đất Việt. Loài chim của sự chuyển hóa đã theo người Chăm qua hàng thế kỷ, đứng lặng trong đá giữa những vị thần, lông vũ vươn dài.

Và trong đời sống người Việt, con công vẫn sống tiếp theo cách riêng của mình. Theo truyền thống dân gian, quạt lông công xuất hiện trong vũ đạo cung đình Huế, trong tranh thêu, trong các mô típ trang trí trên áo mũ lễ hội. Người Việt không cần biết tên Mayura để cảm nhận vẻ đẹp ấy. Họ chỉ thấy con chim đẹp nhất và trân trọng nó.

Cả nhà hãy thử nghĩ mà xem. Có điều gì trong cuộc sống mà ta sợ, muốn tránh, muốn không chạm tới? Rồi lại nhớ đến con công, con vật ăn rắn mà lông cứ ngày càng đẹp hơn. Người xưa kể chuyện này để nhắc nhau rằng cái đẹp nhất đôi khi đến từ chỗ tối nhất.

Con công biết điều đó từ lâu rồi.