Thần Lakshmi
Một đóa sen lớn nở giữa làn nước. Trên đóa sen ấy, một vị nữ thần ngồi rất bình thản, áo sari hồng, gương mặt hiền từ và rạng rỡ. Hai bên nàng là hai chú voi được trang hoàng vòng hoa, vòi vươn cao phun nước tắm cho nàng như một dòng mưa lành. Một tay nàng cầm bông sen, một tay rải những đồng tiền vàng rơi xuống. Đó là Lakshmi, nữ thần của sự giàu sang và vận may trong đạo Hindu.
Nàng còn là nữ thần của tuổi trẻ và sắc đẹp, và được gọi bằng nhiều tên đẹp. Người ta gọi nàng là Sri, nghĩa là thịnh vượng. Người ta gọi nàng là Padma hay Kamala, nghĩa là người ngụ trong hoa sen. Cái tên nào cũng gợi lên ánh sáng và sự sung túc.
Vậy Lakshmi từ đâu mà đến? Huyền thoại Ấn Độ giáo kể rằng thuở xa xưa, các thần linh và ác quỷ cùng khuấy đảo đại dương sữa nguyên thủy để tìm nước trường sinh. Sự kiện kỳ vĩ ấy gọi là Samudra Manthan. Mặt biển sữa cuộn lên, sóng bạc xoáy tròn, bọt nước trắng xóa nở bung như một đóa hoa khổng lồ. Và từ giữa làn bọt ấy, một bóng người bước ra, mình khoác toàn trắng, tỏa sáng tuổi trẻ và nhan sắc, tay nâng một bông sen. Đó là Lakshmi, hiện ra trước một thế giới chưa từng thấy vẻ đẹp nào như thế. Truyền thuyết kể rằng mỗi vị thần đều tặng nàng một món quà để mừng nàng xuất hiện.
Hình ảnh của Lakshmi gắn liền với hoa sen. Nàng thường được vẽ đứng hoặc ngồi trên một đóa sen lớn, tay cầm bình nước và một bông sen đơn màu xanh lam hoặc hồng. Hoa sen là biểu tượng của sự thuần khiết và vẻ đẹp, mọc lên từ bùn mà vẫn trong sạch. Bên cạnh nàng luôn có những chú voi được trang hoàng, biểu tượng của uy quyền hoàng gia, đôi khi phun nước tắm cho nàng.
Lakshmi không đi một mình. Nàng là vợ của thần Vishnu, Đấng Bảo tồn của vũ trụ trong đạo Hindu. Hai vị thường được thờ phụng cùng nhau với danh hiệu Lakshmi-Narayana. Tương truyền, khi Vishnu hóa thân xuống trần gian, Lakshmi cũng hiện thân theo chồng. Khi Vishnu hóa thân thành hoàng tử Rama, nàng là Sita. Khi Vishnu là Krishna, nàng là hoàng hậu Rukmini. Người ta tin nàng đồng hành với chồng mọi lúc, và cặp đôi ấy thể hiện sự nương tựa hài hòa giữa vợ và chồng. Trên ngực Vishnu có một dấu hiệu gọi là Srivatsa, được xem là biểu tượng của người vợ Lakshmi. Khi Vishnu nằm nghỉ trên lưng con rắn nghìn đầu, người ta kể rằng Lakshmi ngồi bên xoa bóp bàn chân trái cho ngài.
Lakshmi không chỉ có một dạng duy nhất. Người ta thờ nàng trong tám dạng biểu hiện gọi là Ashtalakshmi, tượng trưng cho tám nguồn giàu sang khác nhau. Có dạng là giàu sang về tiền bạc, có dạng là giàu sang về lương thực và mùa màng, lại có dạng là giàu sang về lòng dũng cảm và sức mạnh anh hùng. Giàu sang đâu chỉ là vàng bạc. Nàng còn là giàu sang về tri thức, về con cháu, về chiến thắng, và về vương quyền.
Mỗi năm, có một dịp lễ mà biết bao gia đình Hindu hướng về Lakshmi. Đó là lễ hội Diwali, lễ hội ánh sáng, được tổ chức vào khoảng tháng Mười đến tháng Mười Một. Và đây là điều khiến nàng thật gần gũi. Nàng tìm đến từng mái nhà. Trong những đêm Diwali, mỗi gia đình chỉ cần đặt một ngọn đèn nhỏ nơi bậc cửa, với hy vọng nàng sẽ ghé thăm. Ánh đèn bé bỏng ấm áp ấy chính là lời mời nữ thần bước vào. Vishnu là đấng gìn giữ cả vũ trụ, Shiva là vị thần của vũ điệu hủy diệt và tái sinh. Còn Lakshmi thì cúi xuống với ngọn đèn nhỏ nhất mà một gia đình thắp trước hiên. Mái nhà nào sáng đèn trong đêm Diwali, mái nhà ấy trở thành nơi đón nàng.
Và điều bất ngờ là hình ảnh nàng đã từng hiện diện ngay trên dải đất miền Trung Việt Nam của chúng ta. Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đang lưu giữ một bức tượng Lakshmi có niên đại từ thế kỷ mười một. Người Chăm thờ nàng như nữ thần của vận may và hạnh phúc, để cầu mong của cải và sung túc. Điều thú vị là trong nghệ thuật Ấn Độ, Lakshmi thường có hai hoặc bốn tay, ngồi trên đóa sen với đầy đủ vật cầm tay. Nhưng trong nghệ thuật Chăm, nàng đôi khi được tạc rất giản dị, không có những vật cầm tay hay chi tiết cầu kỳ.
Nghĩa là đã có một thời, người Chăm trên đất Việt cũng ngước nhìn lên hình nàng tạc trong đá, và thầm mong nàng mang đến mùa màng tốt tươi và cuộc sống an lành.
Ai đến Bảo tàng Điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng, đứng trước khối đá nghìn năm tuổi, sẽ nhận ra nữ thần ngồi trên hoa sen ấy vẫn còn đó. Mỗi mùa Diwali, hàng triệu ngọn đèn lại sáng lên khắp nơi để chờ nàng ghé qua. Và đóa sen ấy vẫn nở, vươn lên từ làn nước đục mà vẫn trong ngần, như thuở nàng bước ra từ biển sữa.