Khu di tích Tà Thiết
Tên địa danh Tà Thiết không nổi tiếng như nhiều di tích khác ở miền Nam. Nhưng câu chuyện của nó gắn trực tiếp với những gì diễn ra trong giai đoạn cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Giữa cánh rừng ở xã Lộc Thành, tỉnh Đồng Nai, có một hệ thống nhà ở, hầm trú ẩn và giao thông hào từng là trung tâm điều hành của Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam. Người dân địa phương gọi nơi này là Rừng Chính phủ. Cái tên đơn giản đó chứa đựng một ý nghĩa rất lớn.
Bộ Chỉ huy Miền là cơ quan tiền phương của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, có nhiệm vụ theo dõi tình hình chiến sự ở miền Nam, tham mưu các quyết sách chiến lược và trực tiếp lãnh đạo lực lượng vũ trang giải phóng. Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác định đây là căn cứ cuối cùng của Bộ Tư lệnh Miền trong giai đoạn từ năm một nghìn chín trăm bảy mươi ba đến năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm.
Việc Bộ Tư lệnh Miền chuyển về Tà Thiết gắn với mốc ngày bảy tháng tư năm một nghìn chín trăm bảy mươi hai, ngày Lộc Ninh được giải phóng. Đó là lần đầu tiên trong cuộc kháng chiến, một vùng đất ở miền Nam được giải phóng hoàn toàn. Sau sự kiện này, Trung ương Cục và Bộ Tư lệnh Miền quyết định dời căn cứ từ Sóc Con Trăng ở Tây Ninh về Tà Thiết. Nguồn Bình Phước giải thích lý do: khu vực Tà Thiết gần đoạn cuối đường Hồ Chí Minh, thuận lợi tiếp nhận hậu cần và vũ khí từ miền Bắc, đồng thời đặt căn cứ gần khu dân cư và rẫy để tạo yếu tố bất ngờ, khác với những căn cứ cô lập sâu trong rừng.
Từ năm một nghìn chín trăm bảy mươi ba, căn cứ Tà Thiết được xây dựng hoàn chỉnh thành hai vòng. Vòng trong gồm Bộ Tư lệnh, Cục Tham mưu, Cục Chính trị và một số nhà khách. Vòng ngoài gồm các bộ phận trực thuộc như trường huấn luyện, bệnh viện dã chiến, thông tin và hậu cần. Toàn bộ công trình được xây theo phong cách nửa chìm nửa nổi: nhà thấp, ẩn dưới tán cây, mái lợp lá trung quân, vật liệu xây dựng lấy từ rừng và mỗi nhà đều kết nối với hầm chữ A và giao thông hào thoát hiểm.
Khi cả nhà đi qua các nhà làm việc của Thượng tướng Trần Văn Trà, Chính ủy Phạm Hùng, Phó Tư lệnh Lê Đức Anh hay Thiếu tướng Nguyễn Thị Định, hãy chú ý rằng đây không chỉ là nơi ở đơn thuần. Mỗi công trình là một điểm trong hệ thống chỉ huy. Nhà nhỏ hơn bình thường. Hầm sẵn sàng hơn bình thường. Mọi thứ đều thiết kế để vừa làm việc, vừa bảo toàn lực lượng trong tình huống bị phát hiện.
Bếp Hoàng Cầm là chi tiết đáng nghe. Website du lịch Bình Phước ghi loại bếp được xây tại Tà Thiết là bếp Đại Táo. Đây là loại bếp được anh nuôi tên Hoàng Cầm sáng chế năm một nghìn chín trăm năm mươi ba để phù hợp với yêu cầu bí mật của căn cứ cách mạng: khói không bốc thẳng lên trời mà được dẫn đi theo đường ống ngầm. Một chi tiết nhỏ như cách nấu bếp đã trở thành một phát minh sinh tử trong chiến tranh.
Hầm giao ban là nơi những cuộc họp tuyệt mật diễn ra. Cục Di sản văn hóa mô tả hầm xây âm hoàn toàn dưới đất, có hai cửa lên xuống. Đây là không gian mà nhiều quyết định quan trọng nhất của giai đoạn từ năm một nghìn chín trăm bảy mươi ba đến năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm được bàn thảo, trong đó có những bước chuẩn bị cho giai đoạn tổng tiến công cuối cùng. Năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, chính tại Tà Thiết, Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh được thành lập.
Di tích được Bộ Văn hóa xếp hạng lần đầu vào ngày mười sáu tháng mười một năm một nghìn chín trăm tám mươi tám và được nâng hạng thành di tích quốc gia đặc biệt vào ngày hai mươi ba tháng mười hai năm hai nghìn không trăm mười lăm.
Có điều gì đó rất khác khi đứng trong rừng Tà Thiết so với đứng trước một tòa nhà lịch sử bề thế. Không có cột đá hoa cương hay mái ngói đỏ. Chỉ có rừng, nhà thấp, hầm và lá cây che phủ. Nhưng chính sự giản dị đó lại chứa đựng câu chuyện lớn về một thời kỳ mà con người tìm cách sống và chiến đấu trong điều kiện khắc nghiệt nhất. Khi cả nhà rời đi, mang theo hình ảnh đó và hiểu rằng mình vừa đứng trong một không gian đã tham gia vào những quyết định thay đổi lịch sử Việt Nam.