Tà Lang - Giàn Bí
Có những nơi ở Đà Nẵng không bắt đầu bằng một công trình hay một tấm ảnh nổi tiếng. Tà Lang và Giàn Bí bắt đầu bằng tiếng trống, bằng bước chân trên đất đỏ, và bằng điệu múa Tâng tung da dá mà người Cơ Tu đã giữ qua bao nhiêu mùa rẫy.
Hai ngôi làng này nằm trong vùng Hải Vân và A Vương, phía tây Đà Nẵng, nơi núi rừng còn dày và suối còn chảy trong vắt. Đây là vùng đất của người Cơ Tu, một trong những cộng đồng bản địa lâu đời nhất của dải Trường Sơn phía nam.
Điệu múa Tâng tung da dá là điều cả nhà sẽ nghe nhắc đến nhiều nhất khi nói về Tà Lang và Giàn Bí. Tên gọi ấy dịch nôm na là "múa dâng trời, múa vui đất." Đây không phải tiết mục được dựng lên cho du khách. Tâng tung da dá là ký ức sống của cộng đồng, được múa trong lễ hội, trong đám cưới, trong những ngày mùa về đủ để cả làng quây quần.
Cả nhà hình dung thế này: đàn ông và đàn bà múa thành vòng tròn riêng, tay duỗi rộng như cánh chim, chân nhún theo nhịp trống và chiêng. Tiếng chiêng cộng hưởng với vách núi. Rừng như lặng lại để nghe.
Người Cơ Tu ở đây sống theo mô hình du lịch cộng đồng. Điều đó có nghĩa là cả nhà đến không phải để xem người ta biểu diễn, mà để ngồi trong nhà gươl, nhà sinh hoạt chung của làng, để ăn cùng bếp lửa, và để được nghe những câu chuyện kể bằng tiếng Cơ Tu qua lời dịch của người dẫn đường bản địa.
Nhà gươl là trái tim của làng Cơ Tu. Mái nhà cao vút, cột và xà được chạm khắc hình người và thú rừng theo lối truyền thống. Đây là nơi cả làng bàn chuyện lớn, nơi lưu giữ chiêng và các vật thiêng, và cũng là nơi khách được chào đón bằng rượu cần và lời hát.
Đường vào Tà Lang và Giàn Bí uốn dọc theo những con suối chảy từ đỉnh núi xuống. Mùa khô, nước suối trong đến mức nhìn thấy từng viên đá dưới lòng. Mùa mưa, nước đổ mạnh hơn, mang theo mùi đất rừng và mùi lá ướt mà không nơi nào ở phố có được.
Ở đây, núi không chỉ là phông nền. Suối không chỉ là con đường. Cây rừng không chỉ là cảnh quan. Với người Cơ Tu, tất cả những thứ ấy đều có tên, đều có chủ, và đều có câu chuyện riêng gắn với từng dòng họ, từng mùa vụ, từng lần cả làng cùng đi rừng về.
Điều cả nhà sẽ mang về từ Tà Lang và Giàn Bí không phải là ảnh đẹp hay món quà lưu niệm. Mà là cảm giác đã từng đứng trong một vòng tròn múa, nghe tiếng chiêng vang lên giữa rừng núi Trường Sơn, và hiểu rằng có những ký ức không cần bảo tàng để tồn tại.