Thác Dray Sap
Có những thác nước đẹp vì màu xanh, có những thác đẹp vì độ cao. Dray Sap đẹp vì màu trắng. Không phải màu trắng của nước trong, mà màu trắng của bụi nước bốc lên như sương, như khói giữa rừng đặc dụng Tây Nguyên. Đó cũng là lý do người Êđê gọi nơi này là Đray Sáp, theo nghĩa "Thác khói", như Báo Lâm Đồng và Báo Đắk Nông ghi lại. Khi bụi nước bốc lên mạnh, từ xa nhìn vào, người ta tưởng như khói đang cuộn ra từ lòng rừng.
Thác Dray Sap nằm trên sông Sêrêpốk, một trong những dòng sông lớn và đặc biệt nhất của Tây Nguyên. Khu vực này trước thuộc huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông cũ; sau sắp xếp hành chính năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, địa danh hành chính có thay đổi, nằm trong khu vực tỉnh Lâm Đồng mới. Dù địa giới thay đổi, cảnh quan không thay đổi: dòng thác rộng chảy qua khối đá bazan, bao quanh là rừng đặc dụng thuộc Khu bảo vệ cảnh quan Đray Sáp, Gia Long.
Nhà nước đã công nhận danh thắng này từ rất sớm. Ngày ba tháng tám năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt, Bộ Văn hóa, Thông tin ký Quyết định số 1371/QĐ-BVHTT xếp hạng Thác Đray Sáp là danh thắng cấp quốc gia. Điều đó nghĩa là nơi đây được đặt dưới sự bảo vệ chính thức của nhà nước, không phải chỉ là một điểm du lịch thông thường.
Quy mô của thác thay đổi rõ rệt theo mùa. Theo Báo Đắk Nông, vào mùa mưa thác cao khoảng mười hai mét và rộng lên đến một trăm hai mươi mét; sang mùa khô, chiều cao giảm xuống khoảng tám mét, bề rộng còn khoảng từ bảy mươi đến tám mươi mét. UNESCO, trong hồ sơ Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông, ghi con số rộng khoảng một trăm mét và cao mười hai mét. Các nguồn khác nhau, số liệu có chênh lệch theo mùa và theo phương pháp đo. Điều cả nhà sẽ thực sự cảm nhận tại chỗ là âm thanh và hơi nước, và đó là thứ không cần con số nào giải thích.
Điều làm Dray Sap trở nên đặc biệt hơn một thác nước thông thường là bối cảnh địa chất của nó. UNESCO công nhận Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông vào tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi với diện tích khoảng bốn trăm bảy mươi sáu nghìn héc ta, trải qua nhiều tỉnh. Toàn bộ khu vực này là cảnh quan được tạo nên bởi hoạt động núi lửa và phong hóa nhiệt đới trong hàng triệu năm: các miệng núi lửa, hệ thống hang dung nham, và những dòng thác như Dray Sap chảy qua nền đá bazan tối màu. Khi cả nhà đứng trước thác, thực ra đang đứng trên một trong những vùng cảnh quan địa chất nổi bật nhất Đông Nam Á.
Ngoài Dray Sap, khu vực còn có thác Gia Long, cũng là danh thắng cấp quốc gia, nằm ở thượng nguồn sông Sêrêpốk. Theo Báo Đắk Nông, thác Gia Long được nhắc đến gắn với cảnh quan hồ Tắm Tiên. Hai thác thường được gộp chung trong cụm danh thắng Đray Sáp và Gia Long, và nếu có đủ thời gian trong ngày, đây là cặp điểm đáng kết hợp để có một ngày đi trọn vẹn.
Dray Sap là kiểu điểm đến mà cả nhà nhớ không phải vì có một hoạt động cụ thể nào đó. Cả nhà nhớ vì cái lạnh bất ngờ khi bước vào rừng đặc dụng giữa trời nắng, vì màu trắng của "thác khói" trên nền xanh đen của đá bazan, và vì cảm giác đứng trên một vùng đất cổ xưa hơn rất nhiều so với bất kỳ câu chuyện nào con người có thể kể về nó.