Thần Kubera

Trên kệ kính của một tiệm tạp hóa nhỏ, giữa những chai nước mắm và hộp bánh, có một ông thần đang mỉm cười.

Bụng tròn. Mặt hồng hào. Tay cầm thỏi vàng. Trước mặt ngài là một đĩa quýt, một ly nước, và nén nhang còn nghi ngút khói buổi sáng sớm.

Một đứa bé kéo tay cha. "Ba ơi, ông đó là ai vậy?"

Người cha cúi xuống, nhìn con, rồi nhìn lên ông thần đang mỉm cười. "Câu chuyện dài lắm con ơi."

Câu chuyện đó bắt đầu từ rất xa, từ chân núi Hy Mã Lạp Sơn, từ một kinh đô bị cướp mất, và từ một vị thần có bụng to nhất trên thiên đình.

Tên ngài là Kubera.

Theo kinh văn Hindu, Kubera là chúa tể của hướng Bắc, một trong tám vị thần canh giữ tám phương trời đất gọi là Ashtadikpalas. Ngài cai quản tài lộc: vàng bạc, đá quý, kho báu dưới lòng đất. Ngài còn là vua của Yakshas, những sinh linh thiên nhiên sống trong rừng già và hang đá, canh giữ kho tàng mà người thường không bao giờ nhìn thấy.

Kubera có ngoại hình rất đặc biệt. Thân hình mập mạp. Bụng to tròn tượng trưng cho sự sung mãn. Dáng người thấp nhỏ, vui vẻ không thể nhầm lẫn.

Trong tay ngài là một chiếc túi tiền, và trong tay kia là một con cầy mangut nhỏ đang phun ngọc châu từ miệng.

Con cầy mangut đó có lẽ là chi tiết kỳ lạ và đẹp nhất trong toàn bộ hình tượng của ngài. Cầy mangut là kẻ thù tự nhiên của rắn. Mà rắn thì canh giữ kho báu dưới lòng đất. Khi cầy mangut của Kubera phun ngọc, đó là dấu hiệu: ngài có thể chinh phục mọi nguồn tài lộc, kể cả những kho báu sâu nhất không ai với tới được.

Kubera là người canh giữ chín Nidhi, tức chín kho tàng thần thiêng của vũ trụ. Người ta gọi chúng bằng tên như gọi tên những sinh linh: Padma, Mahapadma, Shankha, Makara, Kachchhapa, Mukunda, Kunda, Nila, Kharva. Chín dòng chảy của tài lộc. Không ai cướp được vì chúng là dòng sông, không phải đống vàng chất trong hầm.

Và Kubera đã cần đến điều đó.

Ngài từng có một thành phố. Thành Lanka, trên hòn đảo ngọc thường được đồng nhất với Sri Lanka ngày nay, là của ngài. Cung điện lộng lẫy, kho báu chất cao. Và chiếc xa giá bay kỳ diệu nhất từng được chế tạo: Pushpaka Vimana, có thể bay khắp trời đất, rộng vô tận theo ý người chủ.

Rồi Ravana đến.

Ravana là anh em cùng cha khác mẹ với Kubera, cùng mang dòng máu của thánh nhân Vishrava nhưng chọn con đường khác. Ngài tập luyện khổ hạnh, tích lũy sức mạnh, rồi đến đòi những gì mình muốn bằng vũ lực.

Kubera mất Lanka. Mất Pushpaka Vimana. Phải rời đi.

Nhưng chín Nidhi vẫn còn đó. Dòng sông không thể bị cướp.

Ngài mất nhà, mất xe, mất cả thành phố, nhưng không mất kho tàng.

Câu chuyện của Kubera sau đó không dừng lại ở Ấn Độ.

Cùng với dòng chảy của tư tưởng Phật giáo qua các thế kỷ, Kubera bước vào một chương mới của mình. Trong Phật giáo Bắc truyền, ngài được tiếp nhận thành Vaisravana, tiếng Việt gọi là Tỳ Sa Môn Thiên Vương. Cùng là chúa tể hướng Bắc. Cùng là người bảo hộ. Nhưng trong chùa Việt, diện mạo ngài thay đổi hoàn toàn.

Bụng tròn biến mất. Cầy mangut biến mất.

Trong nhiều ngôi chùa Phật giáo Bắc truyền tại Việt Nam ngày nay có một vị tướng đứng im trong áo giáp sơn đỏ vàng, mắt nhìn thẳng ra ngoài cửa. Một tay ngài nâng ngọn bảo tháp nhỏ, tượng trưng cho kho báu thiêng mà ngài canh giữ. Tay kia cầm binh khí. Đó là Tỳ Sa Môn Thiên Vương, một trong Tứ Đại Thiên Vương canh giữ bốn phương thiên hạ và bảo vệ Phật pháp. Ngài đã đi từ chân núi Hy Mã Lạp Sơn đến đây, mang theo tất cả, chỉ đổi bộ áo.

Rồi từ trong chùa, ngài lại bước ra thêm một lần nữa.

Nhiều người cho rằng hình tượng Ông Thần Tài mà chúng ta nhìn thấy hôm nay trên kệ kính các tiệm tạp hóa là sự hòa trộn của nhiều dòng chảy. Từ Hindu giáo có Kubera bụng tròn và tài sản vô tận. Từ Phật giáo có Vaisravana bảo hộ và che chở. Từ truyền thống Trung Quốc có thêm Caishen, thần tài của người Hoa, với nụ cười rạng rỡ và y phục đỏ vàng. Ba dòng chảy đó gặp nhau trên đất Việt Nam, qua nhiều thế kỷ giao thương và tín ngưỡng, và trở thành Ông Thần Tài quen thuộc hôm nay.

Không ai trong số người thắp nhang sáng sớm cần biết điều này để thể hiện lòng thành kính. Nhưng khi nhìn lên ông thần bụng tròn đang mỉm cười, sẽ thấy rằng phía sau nụ cười đó là cả một hành trình dài, từ chân núi Hy Mã Lạp Sơn đến cánh chùa Bắc truyền, từ áo giáp thiên tướng đến bụng tròn phúc hậu.

Mỗi buổi sáng hàng triệu người Việt Nam thắp nhang cho một ông thần bụng to đang mỉm cười. Ít ai nghĩ rằng từ rất xa xưa, một trong những nguồn cội của ngài có thể đã mang tên Kubera.