Tháp Chăm Phú Diên
Cát biển có thể che giấu rất nhiều thứ. Gió từ biển thổi vào, cát tích lại qua năm tháng, từng lớp, từng lớp. Và đôi khi, bên dưới những đụn cát tưởng chừng vô danh ở vùng ven biển Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế, lại ẩn chứa điều mà không ai ngờ tới.
Năm hai nghìn lẻ một, người dân địa phương tình cờ phát hiện dưới lớp cát biển dày mấy mét một ngôi tháp gạch đã nằm im hơn nghìn năm. Không phải là phế tích vỡ vụn. Không phải là mảnh đất hoang. Mà là một ngôi tháp Chăm hoàn chỉnh từ thế kỷ tám, còn nguyên hình dáng, chỉ bị cát vùi kín bên trên trong suốt nhiều thế kỷ liên tiếp.
Đó là Tháp Chăm Phú Diên.
Theo Báo Chính phủ và Báo điện tử VietnamPlus, tháp được xác lập kỷ lục thế giới là tháp Chăm cổ chôn vùi dưới cát được khai quật và bảo tồn đầu tiên. Một ngôi tháp gạch hơn nghìn năm tuổi, bị cát nuốt chửng, tồn tại trong bóng tối của đất, rồi hiện ra nguyên vẹn trước mắt người đời. Không có câu chuyện khảo cổ nào ở Huế kỳ lạ hơn điều đó.
Hãy thử tưởng tượng cả nhà đứng ở đây. Xung quanh là vùng ven biển đồng bằng, gió thổi, mùi cát và nước muối. Bên dưới chân mình, lớp đất từng là mái nhà của một ngôi tháp mà cả một nền văn minh đã xây dựng từ thế kỷ tám. Và bây giờ, ngôi tháp ấy được che mái kính, để ánh sáng lọt vào và mọi người có thể ngắm trực tiếp những viên gạch Chăm in dấu thời gian.
Có điều gì đó rất lạ và rất đẹp ở chỗ này. Một công trình sống sót nhờ bị chôn vùi, không phải bị phá hủy. Cát đã che chắn ngôi tháp khỏi chiến tranh, khỏi thời tiết, khỏi bàn tay con người qua hàng thế kỷ. Rồi chính bàn tay con người lại nhẹ nhàng gạt cát đi, mang ngôi tháp trở lại với ánh sáng.
Phú Vang không phải cái tên thường xuất hiện trong danh sách điểm tham quan Huế. Nhưng Tháp Chăm Phú Diên đã đặt vùng đất ven biển này lên bản đồ khảo cổ thế giới. Một kỷ lục thế giới không sinh ra từ cung điện hay thành quách lớn, mà từ một đụn cát và một phát hiện tình cờ.
Khi cả nhà đứng dưới mái kính nhìn vào ngôi tháp gạch hơn nghìn năm tuổi, hãy nhớ rằng nó không được tìm thấy bởi nhà khảo cổ có kế hoạch, không được xây dựng với mục đích trở thành di tích. Nó chỉ nằm đó, dưới cát, chờ đợi, hơn nghìn năm. Rồi một ngày năm hai nghìn lẻ một, cát được gạt ra, và lịch sử lại bắt đầu được kể tiếp.