Tháp Nhạn

Có một bạn nhỏ ở Tuy Hòa, sáng nào mở mắt ra cũng thấy ngọn tháp.

Nó ở đó, trên ngọn đồi phía trên dòng sông. Bạn ấy thấy nó từ cửa sổ phòng ngủ, một nét nâu đỏ in trên nền trời sáng. Đi học, ngẩng lên là tháp. Theo mẹ ra chợ, quay đầu lại là tháp. Đứng trên cầu bắc qua sông Đà Rằng, gió thổi tóc rối, tháp vẫn ở đó, lặng lẽ trên đỉnh núi Nhạn.

Bạn ấy quen ngọn tháp như quen cánh cửa nhà mình. Quen đến mức gần như không còn nhìn nữa.

Cho đến một buổi sáng, ba mẹ nói rằng hôm nay cả nhà mình sẽ leo lên tháp.

Đường lên núi Nhạn quanh co, dốc thoai thoải. Núi không cao, chỉ khoảng sáu mươi bốn mét, nhưng mỗi bước đi, cả nhà lại thấy thành phố nhỏ dần phía dưới. Mái nhà thấp xuống. Tiếng xe cộ xa dần. Gió từ sông thổi lên mỗi lúc một rộng, mát rượi và mặn mòi.

Rồi cả nhà tới sân tháp, ở độ cao khoảng năm mươi sáu mét. Và ở đây, ngọn tháp mà bạn nhỏ nhìn suốt đời, lần đầu đứng ngay trước mặt.

Nó cao hơn bạn ấy tưởng rất nhiều. Thân tháp gạch đỏ vươn thẳng lên trời thêm chừng hai mươi bốn mét nữa, như muốn chạm vào mây. Đứng dưới chân tháp mà ngước nhìn, cổ phải ngả hẳn ra sau. Từ dưới phố, nó chỉ bằng đầu ngón tay. Ở đây, nó là cả một ngọn núi gạch.

Rồi bạn nhỏ quay người lại, nhìn ra. Và bạn ấy lặng đi.

Cả Tuy Hòa nằm gọn dưới chân. Những con đường bạn đi học mỗi ngày, giờ chỉ là những đường kẻ nhỏ. Sông Đà Rằng trải ra mênh mông, sáng lấp lánh dưới nắng, uốn mình chảy về phía cửa biển. Và xa hơn nữa, ở đường chân trời, là biển. Một dải xanh thẫm, lặng lẽ thở.

Ba ngồi xuống cạnh bạn nhỏ và nói khẽ rằng con biết không, ngọn tháp này đã nhìn cảnh này gần một nghìn năm rồi.

Tháp được người Chăm xây từ cuối thế kỷ mười một, theo lối kiến trúc Champa. Nghĩa là từ trước khi có thành phố, trước khi có cây cầu, trước khi có ngôi nhà của bạn nhỏ rất lâu, ngọn tháp đã đứng đây nhìn xuống dòng sông.

Cả nhà thử tưởng tượng. Ngày xưa, dưới kia là làng chài của người Chăm. Mỗi sớm, những người đánh cá chèo thuyền ra cửa sông, hướng về biển lớn. Trước khi đi, họ ngước lên ngọn tháp trên núi mà gửi một lời cầu bình an.

Và buổi chiều, khi thuyền trở về, mệt mỏi sau cả ngày sóng gió, điều đầu tiên họ tìm trên đường chân trời chính là ngọn tháp. Thấy tháp, là biết về gần đến nhà rồi. Ngọn tháp là dấu mốc dẫn họ về, suốt bao nhiêu thế hệ.

Bạn nhỏ chợt hiểu. Hóa ra ngọn tháp mà bạn ấy nhìn quen mỗi sáng, cũng từng là ngọn tháp mà người ta tìm kiếm để về nhà.

Bà ngồi bên cạnh, kể tiếp bằng giọng ấm. Tháp này người Chăm dựng để thờ thần Shiva, một vị thần lớn của họ. Bên trong tháp đặt một khối đá thiêng, gọi là Shivalinga. Cả khối tháp cao lớn này, từ chân đến mái, xây toàn bằng gạch. Mà kỳ lạ lắm, các hàng gạch khít vào nhau gần như liền một khối, không dùng vữa như cách xây thường thấy. Đó là kỹ thuật riêng của người Chăm, mà đến nay nhiều nhà nghiên cứu vẫn chưa giải thích hết được.

Bạn nhỏ đưa tay sờ nhẹ vào bức tường gạch ấm nắng. Màu gạch đỏ thẫm, mặt gạch nhẵn bóng theo năm tháng. Những đường mạch giữa các viên gạch mỏng đến mức gần như tàng hình. Bạn ấy thử tưởng tượng bàn tay của những người thợ Chăm xưa, đặt từng viên gạch vào đúng chỗ, khít khao và kiên nhẫn.

Gần một nghìn năm, mà vẫn vững vàng như ngày mới xây.

Bà nói thêm, mắt sáng lên. Con biết không, ngọn tháp này quý đến mức nó được in lên cả huy hiệu của tỉnh Phú Yên mình. Nó là biểu tượng của cả vùng đất này. Ai nhắc đến Phú Yên, là nghĩ ngay đến Tháp Nhạn.

Bà tiếp, giọng đầy tự hào. Người ta quý tháp này lắm. Từ năm một nghìn chín trăm tám mươi tám đã được công nhận là di tích quốc gia. Rồi đến năm hai nghìn không trăm mười tám, nhà nước xếp lên hạng đặc biệt, di tích quốc gia đặc biệt. Không nhiều nơi được như vậy đâu.

Chiều xuống, nắng nghiêng dần. Cả nhà chuẩn bị xuống núi. Bạn nhỏ đứng ở mép sân, nhìn xuống thành phố một lần nữa.

Sáng nay, từ dưới kia, ngọn tháp chỉ là một nét nhỏ trên đường chân trời. Còn từ đây, cả Tuy Hòa là một bức tranh. Dòng sông, cây cầu, mái nhà, và biển xa, tất cả nằm trong một khung nhìn.

Bạn nhỏ mỉm cười. Giờ thì bạn ấy đã biết điều mà ngọn tháp vẫn luôn biết. Rằng quê hương mình, nhìn từ trên cao, đẹp đến nhường nào.

Và ngày mai, khi thức dậy, nhìn qua cửa sổ thấy ngọn tháp, bạn ấy sẽ không còn nhìn nó như cũ nữa.