Tháp Yang Prong

Con đường đất đỏ uốn vào sâu trong rừng, bụi cuộn theo từng bánh xe. Rừng hai bên rậm mát, tiếng chim vang lên rồi tắt trong tán cây dày. Ông ngồi phía trước, tay vịn cửa, nhìn thẳng vào màu xanh lặng yên phía trước. Các cháu ngồi sau, không nói chuyện nữa.

Rồi cây thưa ra. Ánh sáng lọt qua nhiều hơn. Và giữa một khoảng đất trống, tháp hiện ra.

Ông dừng xe. Không nói gì. Chỉ bước xuống và đứng nhìn.

Cả nhà ơi, đó là tháp Yang Prong, tháp Chăm duy nhất trên toàn vùng Tây Nguyên.

Theo cổng thông tin tỉnh Đắk Lắk, tháp tọa lạc tại xã Ea Rốk, huyện Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk, cách Buôn Ma Thuột khoảng một trăm ki-lô-mét về phía tây. Không có biển. Không có tháp bạn. Không có buôn làng nào gần đó. Chỉ có rừng, và giữa rừng, một tháp Chăm đứng một mình.

Di tích này đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia theo Quyết định số một nghìn bảy trăm mười bốn. Đây là di sản chung của cả nước, được bảo vệ tận trong lòng rừng già.

Tháp được xây dựng vào thế kỷ mười ba, theo phong cách Champa muộn. Gạch nung xếp khít nhau theo kỹ thuật Chăm cổ, vững chắc qua nhiều thế kỷ. Các mặt tháp có cửa giả được tạo hình công phu, như những cánh cửa không bao giờ mở, chỉ đứng đó để nhìn ra khoảng rừng bên ngoài. Bên trong tháp thờ thần Shiva, với Linga, trụ đá biểu tượng thiêng liêng của vị thần này, đặt trong gian thờ yên tĩnh và mờ tối.

Cả nhà biết điều lạ không? Tất cả các tháp Chăm khác còn lại ở Việt Nam đều nằm ở duyên hải miền Trung, từ Quảng Nam xuống Bình Thuận, gần biển, gần thương cảng. Chỉ có Yang Prong là nằm ở đây, trong rừng già Tây Nguyên, cách biển hàng trăm ki-lô-mét.

Vì sao người Chăm lại xây một ngôi tháp ở chỗ này?

Câu hỏi đó không có câu trả lời dứt khoát. Nhưng các nhà nghiên cứu cho rằng vào thế kỷ mười ba, vương quốc Champa đã duy trì những tuyến thương mại và hành hương kết nối vùng cao nguyên với các cảng biển ở duyên hải. Người ta đi ngược dòng sông từ biển lên cao nguyên để buôn bán và trao đổi hàng hóa. Và theo chân họ là tín ngưỡng, là nghi lễ, là vị thần họ mang theo trong lòng. Tháp Yang Prong có thể là dấu mốc của một tuyến đường như vậy, dấu vết của một cuộc gặp gỡ giữa biển và rừng đã bị thời gian xóa nhòa.

Không ai còn biết chính xác con đường ấy đi như thế nào. Chỉ biết rằng tháp ở đây. Và đã ở đây mấy trăm năm, trước cả khi con đường đất đỏ dẫn vào được mở.

Nhưng có một điều chắc chắn: người Êđê, cộng đồng dân tộc bản địa đã sống ở vùng này từ lâu đời, đã biết ngôi tháp này từ rất lâu trước khi tháp được công nhận di tích.

Và họ đặt cho nó một cái tên.

Theo cổng thông tin tỉnh Đắk Lắk, trong tiếng Êđê, "Yang" có nghĩa là thần linh, "Prong" có nghĩa là lớn. Yang Prong là vị thần lớn. Một ngôi tháp do người Chăm xây theo nghi lễ Ấn Độ giáo, đặt giữa rừng già Tây Nguyên, lại được đặt tên trong tiếng của người Êđê. Hai truyền thống khác nhau, từ hai phương trời, cùng nhìn về một nơi và đều nhận ra đây là chỗ có điều gì đó lớn lao.

Không ai bàn luận. Không ai giải thích cho ai. Chỉ là: ngôi tháp đứng đó, và người Êđê đặt tên nó là vị thần lớn.

Ông đứng trước tháp khá lâu. Nắng nghiêng qua tán cây, đổ bóng lên tường gạch rêu phong. Những viên gạch đỏ sẫm, nhẵn bóng theo thời gian, im lặng như không muốn kể bất cứ điều gì. Rêu xanh bám vào các góc cửa giả, dày và mượt, như thể thiên nhiên đang từ từ nhận lại những gì của mình. Phía trên đầu, một con chim gõ kiến gõ đều vào một thân cây xa.

Cả nhà ơi, có những nơi nói nhiều nhất khi chúng không nói gì. Tháp Yang Prong đứng một mình trong rừng Ea Súp suốt mấy trăm năm, không cần ai giải thích, không cần ai thắp hương, không cần ai đến. Nhưng người Êđê vẫn gọi nó là vị thần lớn. Và mỗi khi có người vạch rừng mà tìm đến, tháp vẫn đứng đó, lặng yên, chờ.

Các cháu leo lên xe. Đường ra vẫn là đường đất đỏ và rừng xanh. Nhìn lại một lần, tháp thu nhỏ dần sau những tán cây rồi mất hút.

Nhưng trong đầu vẫn còn đó: một tháp, một mình, giữa rừng già.