Vườn quốc gia Yok Đôn
Rừng khộp là gì? Trước khi đến Yok Đôn, câu hỏi đó không nhiều người biết đáp án. Sau khi đi vào đây, ta khó quên.
Vườn quốc gia Yok Đôn nằm cách thành phố Buôn Ma Thuột khoảng ba mươi tám đến bốn mươi cây số về phía tây, trên địa bàn xã Krông Na, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk. Vườn trực thuộc Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Yok Đôn được thành lập thành vườn quốc gia năm một nghìn chín trăm chín mươi hai, rồi được mở rộng lên một trăm mười lăm nghìn năm trăm bốn mươi lăm héc ta vào năm hai nghìn lẻ hai. Trang của Vườn ghi rừng khộp có một nghìn không trăm linh sáu loài thực vật và sáu trăm năm mươi loài động vật.
Tên Yok Đôn, theo trang Vườn giải thích, xuất phát từ tiếng M'nông: Yok là núi, Đôn là đồi, có thể hiểu là ngọn núi cao được tạo nên từ những quả đồi.
Bây giờ hãy nói về điều làm nơi này khác biệt so với hầu hết vườn quốc gia ở Việt Nam. Đó là rừng khộp.
Rừng khộp là kiểu rừng thưa cây lá rộng rụng lá khô nhiệt đới. Khác với rừng mưa thường xanh tươi tốt suốt năm, rừng khộp vào mùa khô sẽ rụng lá nhiều, tán cây không liên tục, ánh sáng lọt xuống được tầng cỏ bên dưới. Trang Vườn giới thiệu đây là khu bảo tồn hệ sinh thái rừng khộp duy nhất tại Việt Nam. Chính kiểu rừng thưa và khô này tạo ra sinh cảnh phù hợp cho các loài thú lớn như voi, bò tót, bò rừng, nai và các loài móng guốc. Khi đi vào rừng mà thấy trống và khô hơn dự kiến, đó không phải rừng nghèo. Đó chính là đặc điểm cần bảo vệ.
Yok Đôn có khí hậu gió mùa nhiệt đới với hai mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng năm đến tháng mười một và mùa khô từ tháng mười hai đến tháng tư. Mùa khô là lúc rừng khộp đặc trưng nhất. Mùa mưa lại có nhiều màu xanh hơn nhưng cần chuẩn bị áo mưa và giày bám.
Các hoạt động tham quan chính gồm đi bộ dã ngoại trong rừng, trải nghiệm voi, xem chim, thuyền máy trên sông Sêrêpôk, đạp xe và cắm trại nhiều ngày. Mỗi hành trình đều có hướng dẫn viên đi cùng, dẫn vào đúng sinh cảnh và kể câu chuyện của từng mảnh rừng.
Câu chuyện quan trọng nhất của Yok Đôn hôm nay là câu chuyện về voi. Trang tour của Vườn ghi rõ: voi ở Yok Don từng chở khách, nhưng hiện nay phúc lợi voi được đặt lên trước. Khách đi cùng hướng dẫn viên để quan sát voi trong rừng, nghe câu chuyện từng cá thể và tìm hiểu vai trò của voi trong hệ sinh thái. Năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, Vườn ký biên bản ghi nhớ giai đoạn hai với Animals Asia để duy trì và phát triển mô hình du lịch thân thiện với voi.
Mô hình này không có nghĩa là không được gặp voi. Có nghĩa là cách ta gặp voi đã thay đổi. Không cưỡi. Không ép voi biểu diễn. Không tự ý tiếp xúc. Ta đi cùng hướng dẫn viên, giữ khoảng cách tôn trọng, lắng nghe câu chuyện của từng cá thể voi, và hiểu vì sao mỗi con voi có lịch sử và cá tính riêng. Đây là cách trải nghiệm mang lại ý nghĩa lâu hơn so với mười lăm phút trên lưng voi.
Vé vào cổng sáu mươi nghìn đồng mỗi ngày mỗi khách, bao gồm bảo hiểm. Trải nghiệm voi nửa ngày tám trăm năm mươi nghìn đồng cho khách đầu tiên. Trekking nửa ngày bốn trăm năm mươi nghìn đồng cho hai khách.
Sông Sêrêpôk chảy qua Yok Đôn, tạo cảnh quan và các điểm tham quan như Thác Bảy Nhánh, nơi Sêrêpôk chia bảy nhánh theo mô tả của Vườn. Còn Thác Phật mang tên gọi từ câu chuyện người dân địa phương kể về các nhà sư từng dựng lán bên sông để qua sông, đây là câu chuyện được trang Vườn ghi lại như lời kể địa phương.
Vùng đệm Vườn có các buôn làng lâu đời như Jang Lành, Drang Phok và Buôn Đôn với cộng đồng Êđê, M'nông. Câu chuyện về rừng, voi, sông và văn hóa ở đây không tách rời nhau.
Buổi sáng ở Yok Đôn, khi sương còn đọng trên tán rừng khộp thưa, cả nhà sẽ nghe tiếng chim vang qua những thân cây cao vút và thấy ánh sáng sớm đổ thẳng xuống thảm cỏ vàng. Trong khoảnh khắc đó, giữa cái tĩnh lặng rộng lớn của vùng rừng khô duy nhất ở Việt Nam, ta hiểu vì sao nơi này cần được giữ nguyên như vậy.